Şuarâ 224-226. ayetler

Ve'ş-şuarâü yettebiuhümü'l-ğâvûn · E-lem tera ennehüm fî külli vâdin yehîmûn · Ve ennehüm yekūlûne mâ lâ yef'alûn

"Şairlere gelince, onların ardından azgınlar gider. · Görmez misin, onlar her vadide şaşkın şaşkın dolaşırlar · ve yapmadıklarını söylerler."

Üç ayet. Ve sûre adını bu üç ayetin ilkinden alıyor: eş-şuarâ.

Ve bölümün yeri kaydedilmelidir: iki yüz yirmi birinci ayetten beri sûre, sözün kaynağını konu ediyor. Önce şeytanların kime indiği (221-223), sonra şairler (224-226), sonra istisna (227).

Bunu bir siyak gözlemi olarak kaydediyorum: bölüm bağımsız bir "şiir bahsi" değil, bir iddiaya verilen cevabın son halkasıdır. Sûrenin cevap verdiği iddia şuydu: "bu adam şairdir, sözü şiirdir." Ve Kur'an bu iddiaya birçok sûrede değinir — bel kālû adğâsü ahlâmin beli'fterâhü bel hüve şâir (Enbiyâ 21/5), ve mâ hüve bi-kavli şâir (Hâkka 69/41 — Hâkka'de işlendi), em yekūlûne şâirun neterabbasu bihî raybe'l-menûn (Tûr 52/30 — Tûr'de işlendi).

Kökün çekirdek anlamı "şiir" değildir.

ش-ع-ر kökü: ince, gizli ya da kolay fark edilmeyen bir şeyi sezmek, farkına varmak.

Yani şâir, kökün anlamına göre "kafiye söyleyen" değil, ince olanı sezip söyleyendir. Bu, kelimenin sözlük değeridir ve olumsuz bir anlam taşımaz.

Ve kök sûrede iki kez daha geçmişti ve bu kaydedilmelidir:

Yani sûre, adını aldığı kökü iki kez "fark etmek" anlamında kullanmış, üçüncüde bir topluluğun adı olarak kullanıyor. Bu, metinden doğrulanabilir bir tekrardır.

İki yüz yirmi dördüncü ayetin dizimi kaydedilmelidir çünkü hüküm buradan çıkıyor.

Ve'ş-şuarâü — yettebiuhümü'l-ğâvûn

Yani cümle, şairler hakkında doğrudan bir sıfat vermiyor. "Şairler yalancıdır" ya da "şairler azgındır" demiyor. Söylediği şey, onların ardından kimin gittiğidir.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı cümlenin kuruluşudur: haber, şairlerin kendisi hakkında değil, takipçileri hakkındadır. Bu, bir sonraki iki ayetin (225-226) nasıl anlaşılacağını da belirliyor — çünkü o iki ayet, ennehüm zamiriyle bağlanıyor ve zamirin mercii tartışmalıdır.

Kök Necm'de çözümlendi ve sûredeki üç geçişi (91, 94, 224) 26/90-95 bölümünde tablolandı; tekrarlamıyorum.

Buraya eklenecek olan şudur: kelime sûrede ilk iki kez İbrâhim kıssasının mahşer sahnesinde, üçüncü kez burada geçiyor. Yani sûre, cehennemin gösterildiği tarafı adlandıran kelimeyi, sonunda bir takipçi grubu için kullanıyor.

Bu, metinden doğrulanabilir bir tekrardır; ne anlama geldiği yorumdur ve iki okuma mümkündür:

Tercih dayatmıyorum.

ه-ي-م kökü Vâkıa 56/55'te çözümlendi ve oraya dayanıyorum. Oradaki tarif: hîm, ehyem/heymâ'nın çoğuludur ve suya kanmayan bir hastalığa tutulmuş deve demektir. Hüyâm — develerde görülen, hayvanın sürekli su içmesine yol açan ve içtikçe susuzluğunun geçmediği bir hâl.

Ve orada kaydedilen şey şuydu: benzetmenin işi bir ölçü değil, bir hâl vermektir — içtikçe geçmeyen susuzluk.

Buraya eklenecek olan, fiilin kendisidir.

يَهِيمُ fiili için dilcilerin verdiği anlamlar:

Üç anlamın ortak çekirdeği kaydedilmelidir: bir yöne bağlı olmadan, doyuma ulaşmadan hareket etmek.

Ve fî külli vâdin ("her vadide") ifadesi kaydedilmelidir. و-د-ي — vadi: iki yükselti arasındaki çukur, su yatağı.

Dilcilerin verdiği izah: vadi, Arapçada mecazen "konu, alan" için de kullanılır. Türkçedeki "her konuya girmek" ifadesi buna yakındır.

Yani terkip iki türlü anlaşılabilir ve ikisi de nakledilmiştir:

Ve iki okuma da yehîmûn fiilinin çekirdeğiyle uyumludur: yönsüzlük.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı kelimenin kökü ile terkibin birlikte kurduğu resimdir: eleştirilen şey söz söylemek değil, sözün bir yöne bağlı olmamasıdır. Hîm devesi su içmiyor değildir — içiyor ve doymuyor. Yani mesele hareketsizlik değil, doyum ve istikamet yokluğudur.

Ve üç ayetlik bölümün ağırlık merkezi burasıdır.

Cümle kısa ve tam: yekūlûne mâ lâ yef'alûn — "yapmadıklarını söylerler."

Ve aynı ölçü Kur'an'da bir kez daha, bu kez doğrudan mü'minlere kurulur. Saff 61/2-3'te işlendi ve oraya dayanıyorum.

Saff 61/2-3: yâ eyyühellezîne âmenû lime tekūlûne mâ lâ tef'alûn · kebüra makten inda'llâhi en tekūlû mâ lâ tef'alûn — "Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyi niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyi söylemeniz, Allah katında büyük bir öfke sebebidir."

İki ayeti yan yana koyuyorum:

Ve iki ayetin birlikte kurduğu şey kaydedilmelidir ve bu kendi okumamdır:

Şuarâ, bir grubu bu vasıfla tarif ediyor. Saff, aynı vasfı mü'minlere yasaklıyor. Yani ölçü, bir gruba özgü değildir. Söylediğiyle yaptığı arasındaki uyum, Şuarâ'da bir tarif ölçüsü, Saff'ta bir emirdir.

Ve bu ölçü sûrenin kendi içinde de kuruludur: beş elçi beş kez "sizden ücret istemiyorum" dedi (109, 127, 145, 164, 180) — ve sûre bunu bir iddia olarak değil, bir davranış kaydı olarak veriyor. Ve elçilerin sıfatı emîndi (107, 125, 143, 162, 178): güvenilir, yani sözü ile hâli tutan.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı sûrenin bütünüdür: sûre, elçiyi ve karşı tarafı baştan sona aynı ölçüyle ayırıyor — söz ile fiil arasındaki mesafe. İki yüz yirmi altıncı ayet, o ölçünün adını koyuyor.

Ve bu bölümün en önemli gramer meselesi budur: iki yüz yirmi beşinci ve iki yüz yirmi altıncı ayetlerdeki ennehüm zamiri kime dönüyor?

Birinci okuma yaygındır ve ayetin devamındaki istisna (227) onu destekler: istisna illâ'llezîne âmenû biçimindedir ve şairlerden bir kısmını ayırdığı anlaşılır.

İkinci okuma da nakledilmiştir ve dayanağı, iki yüz yirmi dördüncü ayetin son kelimesinin el-ğâvûn olmasıdır — zamir en yakın isme döner.

Tercih dayatmıyorum. Kaydedilecek olan şudur: hangi okuma alınırsa alınsın, iki yüz yirmi yedinci ayet bir istisna koyuyor ve tarifi bütün bir gruba genelleştirmeyi engelliyor.