أَوَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَى ٱلْأَرْضِ كَمْ أَنۢبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ
| 26/4 | 26/7 | |
|---|---|---|
| Nereden | Mine's-semâ — gökten | Fi'l-ard — yerde |
| Durumu | İnmiyor (şart gerçekleşmemiş) | Zaten var |
| Etkisi | Boyun eğdirir | Bakılması gerekir |
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin ardışıklığıdır: istenen ayet gelmiyor, çünkü duran ayete bakılmıyor. E-ve lem yerav — "bakmadılar mı?"
Dizim nüktesi: fiil lem yerav (görmediler) ama ilâ harf-i cerri ile geliyor: yerav ilâ el-ard. Arapçada raâ doğrudan mef'ûl alır (raâ'ş-şey'e — bir şeyi gördü); ilâ ile geldiğinde "bakmak, nazar etmek" anlamı öne çıkar.
Yani ayet "görmediler mi?" değil, "bakmadılar mı?" diyor. Görmek edilgen bir iştir, göz açıkken olur. Bakmak, yöneltilmiş bir iştir. Fark, harf-i cerde duruyor.
Oradaki tarif: زَوْج, "çift" değil "çiftin bir teki"dir. Yani eşi olan her şeye zevc denir. Türkçedeki "çift" iki şeyi birden anlatır; Arapçadaki zevc eşi bulunan tek şeyi anlatır.
Bitkiler için kullanılması kaydedilmeye değer: ayet bitkileri zevc diye anıyor. Kur'an bunu birkaç yerde tekrarlar (min külli's-semerâti ceale fîhâ zevceyni'sneyn — Ra'd 13/3; ve enbetnâ fîhâ min külli zevcin behîc — Kāf 50/7, Kāf'de işlendi).
Bitkilerde eşleşme (tozlaşma, erkek ve dişi organlar) bugün bilinen bir olgudur. Bu tefsirde fennî mucize iddiası kurulmuyor — kelimenin Arapçadaki kullanımı zaten eşi olan her şeyi kapsar ve hurma gibi bazı bitkilerde erkek-dişi ayrımı Arap çiftçisinin bildiği bir şeydi. Kaydedilecek olan şudur: ayet, bakılması istenen şeyi "çeşitlilik" olarak değil, "eşleşme" olarak adlandırıyor. Bunu bir kelime gözlemi olarak bırakıyorum.
Kök ك-ر-م: cömertlik, değerlilik, soyluluk. Kelime insan için kullanıldığında "değerli, asil"; toprak için kullanıldığında "verimli"; bitki için kullanıldığında "faydalı, güzel" anlamına gelir.
Dilciler kelimenin çekirdeğini "bir şeyin kendi cinsinin iyisi olması" diye verir. Yani kerîm olan şey, olması gerekenden fazlasını veren şeydir.
Ve sûrenin ilerisinde aynı kelime bir kez daha geçecek: ve makāmin kerîm (58) — Fir'avn kavminden alınan "güzel konum". Yani sûre aynı sıfatı hem yerin verdiğine hem insanın kaybettiğine veriyor. Bu, metinden doğrulanabilir bir tekrardır.