Neml 65-66. ayetler

Kul lâ ya'lemü men fi's-semâvâti ve'l-ardı'l-ğaybe illallâh, ve mâ yeş'urûne eyyâne yüb'asûn · Beli'ddârake ılmühüm fi'l-âhirati, bel hüm fî şekkin minhâ, bel hüm minhâ amûn

"De ki: Göklerde ve yerde, Allah'tan başka hiç kimse gaybı bilmez. Ne zaman diriltileceklerinin de farkında değillerdir. Hayır, onların âhiret hakkındaki bilgileri ard arda gelip tükendi. Hayır, ondan yana şüphe içindeler. Hayır, ona karşı kördürler."

Bu ayet, sûrenin bütün ilim hattının hükmüdür ve yukarıdaki omurga tablosunda tablolandı.

Cümlenin kuruluşu kaydedilmelidir ve dizim nüktesi buradadır:

Lâ ya'lemü men fi's-semâvâti ve'l-ardı el-ğaybe illallâh.

Yani olumsuzlama önce bütün varlıkları kapsıyor, sonra istisna geliyor. Ve istisnanın kapsamı dikkat çekicidir: men fi's-semâvâti ve'l-ard — göklerde ve yerde olan herkes.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: cümle, bilginin bir kısmının insana kapalı olduğunu söylemiyor — hiçbir yaratılmışa açık olmadığını söylüyor. Melekler de, cinler de bu kapsamdadır — nitekim sûrede cinlerden bir ifrit konuşmuştu (39).

Ve Cin 72/26'da bu hüküm işlendi ve bu ayet orada zaten anılmıştı. Tekrarlamıyorum; oraya dayanıyorum.

Lokmân 31/34'te beş madde tablolandı ve orada bir sınır çizilmişti. Bu sınır burada da geçerlidir ve tekrarlıyorum, çünkü bu ayet aynı yanlış okumaya daha da açıktır:

Bu ayeti bilimsel bir imkânsızlık iddiası gibi okumak, metnin kendi dizimine aykırıdır.

İki ayet yan yana konabilir:

İki ayet aynı hükmü iki ayrı genişlikte veriyor. Bu, metinden doğrulanabilir bir örtüşmedir.

Ve Lokmân'de kaydedilen ayrım burada işliyor ve oraya dayanıyorum: ayet ölçümden değil, ilimden söz ediyor. Yani "gayb" kelimesi, bugün bilinmeyen şeylerin listesi değildir.

Kelimenin anlamını bir kez daha kaydediyorum: غ-ي-ب kökü — gözden kaybolmak, örtülü kalmak. Ğaybe — bir şeyin görüş alanından çıkması. Yani gayb, "bilinemez olan" değil, "duyuya kapalı olan"dır ve neyin bu kapsama girdiği ayetlerin kendi kayıtlarıyla belirlenir.

Bir sınır daha çiziyorum ve STYLE gereği açıkça yazıyorum: bu ayetten hareketle belirli bir bilim dalı ya da araştırma alanı hakkında bir hüküm kurmuyorum. Ayet, gaybın kime ait olduğunu bildiriyor; insanın neyi araştırabileceğini düzenlemiyor.

Ve sûrenin üçüncü omurgası (ش-ع-ر) burada üçüncü ve son kez geçiyor.

Nâziât bahsinde bu kalıp anıldı (eyyâne yüb'asûn). Ve eyyâne edatı kaydedilmelidir: "ne zaman" — ama Arapçada bu edat, uzak ve belirsiz bir zaman için kullanılır.

Üç geçişin sırası kaydedilmelidir ve bunu kendi okumam olarak veriyorum:

Ölçek her seferinde büyüyor ve son geçişte hiç kimse dışarıda kalmıyor. Dayanak, üç ayetin özneleridir.

Altmış altıncı ayet üç bel edatıyla kuruluyor ve her biri bir öncekini geçersiz kılıyor:

Bel edatı Arapçada idrâb bildirir: önceki hükmü bırakıp yenisine geçmek.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: üç basamak giderek aşağı iniyor — bilgi, şüphe, körlük. Ve son basamak, bilgiyle ilgili değil, görmeyle ilgilidir.

ٱدَّٰرَكَ kelimesinin karşılığı üzerinde klasik tefsirlerde ihtilaf vardır ve gizlenmemelidir:

Üç okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Bir gözlem kaydediyorum, tercih olarak değil: ayetin devamı iki olumsuz basamak getiriyor (şek ve amâ). Bu, birinci okumaya daha uygun görünüyor; ama ikinci okuma da savunulmuştur.

عَمُون — kök ع-م-ي: körlük. Ve sûrenin 4. ayetindeki ya'mehûn (ع-م-ه) ile aynı değil, ayrı köktür — yukarıda kaydedildi ve iştikak bağı iddia edilmedi.

Sûre, açılışında birinci hâli, altmış altıncı ayette ikinci hâli kaydediyor. Bunu bir gözlem olarak veriyorum; iki kök arasında türeme bağı kurmuyorum.