Neml 64. ayet

Emmen yebdeü'l-halka sümme yuîdühû ve men yerzükuküm mine's-semâi ve'l-ard, e-ilâhün maallâh, kul hâtû burhâneküm in küntüm sâdikīn

"Yoksa yaratmayı başlatan, sonra onu tekrarlayan ve sizi gökten ve yerden rızıklandıran mı? Allah ile beraber bir ilâh mı var? De ki: Doğru söylüyorsanız kesin delilinizi getirin!"

Beşinci soru, ötekilerden farklı bir alana geçiyor: gözle görülen bir olguya değil, bir sürecin bütününe bakıyor.

ب-د-أ kökü: başlatmak. ع-و-د kökü: dönmek, tekrarlamak.

Ve dizim kaydedilmelidir: sümme edatı (bir aralıkla sonra) kullanılıyor — fâ değil. Yani başlangıç ile tekrar arasında bir aralık var.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: dört soru gözlenebilir olguları saymıştı (bahçeler, yeryüzü, çaresizlik, rüzgârlar); beşincisi, henüz gerçekleşmemiş bir şeyi (iâde) delil dizisine katıyor.

Ve tam bu yüzden kapanış değişiyor: hâtû burhâneküm.

Bu talep Kasas 28/75'te ayrıntılı işlendi ve orada dizindeki bütün halkaları tablolandı (hâtû burhâneküm, erûnî mâzâ halaka, i'tûnî bi-kitâb, bi-ğayri sultânin etâhüm). Ve burhân kelimesi orada tarif edilmişti: karşı tarafı bağlayan ve tartışmayı bitiren delil. Tekrarlamıyorum.

Ve Bakara 2/111 bahsinde bu talebin Kur'an'da tekrarlanan bir talep olduğu kaydedilmiş ve bu ayet orada anılmıştı.

Buraya ait olan iki şey var.

Birincisi — talebin sûre içindeki ikinci geçişi olması:

Aynı ölçü, sûrenin iki ayrı bloğunda. Bu, sûre içinde doğrulanabilir bir tekrardır.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin kendisidir: sûre, delil ölçüsünü önce bir kıssanın içinde uyguluyor, sonra doğrudan muhataba yöneltiyor. Yani ölçü, önce gösterilip sonra isteniyor.

İkincisi — beş soruluk dizinin bu talep ile kapanması. Dizi beş olgu saydı; kapanışta karşı taraftan tek bir şey isteniyor: dayanak. Ve Kasas'de kaydedildiği gibi, dört sûre bu tek ölçüde birleşiyor.