إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَن تُغْنِىَ عَنْهُمْ أَمْوَٰلُهُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيْـًٔا … قَدْ كَانَ لَكُمْ ءَايَةٌ فِى فِئَتَيْنِ ٱلْتَقَتَا
İnne'llezîne keferû len tuğniye anhüm emvâlühüm ve lâ evlâdühüm minallâhi şey'â, ve ülâike hüm vekūdü'n-nâr · Ke-de'bi âli Fir'avne ve'llezîne min kablihim, kezzebû bi-âyâtinâ fe-ehazehümüllâhu bi-zünûbihim, vallâhu şedîdü'l-ıkāb · Kul li'llezîne keferû se-tuğlebûne ve tuhşerûne ilâ cehenneme ve bi'se'l-mihâd · Kad kâne leküm âyetün fî fieteyni'ltekatâ, fietün tukātilü fî sebîlillâhi ve uhrâ kâfiratün yeravnehüm misleyhim ra'ye'l-ayn, vallâhu yüeyyidü bi-nasrihî men yeşâ', inne fî zâlike le-ıbraten li-üli'l-ebsâr
"İnkâr edenlere ne malları ne çocukları Allah'a karşı hiçbir şey sağlar… Firavun ailesinin ve onlardan öncekilerin gidişatı gibi… De ki: İnkâr edenlere: yenileceksiniz… Karşılaşan iki toplulukta sizin için bir işaret vardı: biri Allah yolunda savaşıyordu, öteki inkârcıydı; göz kararıyla onları kendilerinin iki katı görüyorlardı. Allah dilediğini yardımıyla destekler. Bunda basiret sahipleri için elbette bir ibret vardır."
Kökün somut anlamı kaydedilmeye değer: deebe fî ameli — bir işte yorulmadan, aynı biçimde devam etmek. De'b — süregiden âdet, alışılmış gidiş.
Yani ayet "Firavun ailesinin durumu gibi" demiyor; "onların gidişatı gibi" diyor. Kelime, tek bir olayı değil, tekrarlanan bir kalıbı bildiriyor.
Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: kelimenin seçimi, sûrenin ilerideki Uhud bloğunda kuracağı hattı önceden hazırlıyor. Orada da tekil bir olay değil, tekrar eden bir yasa anlatılacak: kad halet min kabliküm sünen (137).
On üçüncü ayet, geçmişte olmuş bir karşılaşmayı anıyor. Klasik kaynaklarda bu Bedir olarak tanımlanır.
STYLE gereği kaydediyorum: ayet ne yer adı ne kişi adı veriyor. Verdiği tek şey iki tarafın vasfıdır: biri tukātilü fî sebîlillâh, öteki kâfira. Bu tefsirde rivayet ayrıntısına girmiyorum.
| Okuma | Kim kimi görüyor | Anlam |
|---|---|---|
| 1 | İnkâr edenler, müminleri | Az olan taraf, karşı tarafa iki kat görünüyor — korku düşüyor |
| 2 | Müminler, karşı tarafı | Çok olan taraf gözde iki kat görünüyor — buna rağmen sebat |
| 3 | Müminler, kendilerini | Kendi sayılarını iki kat görüp güven buluyorlar |
Ve ra'ye'l-ayn kaydı üzerinde durulmalıdır: "göz görüşüyle". Yani söz konusu olan bir tahmin ya da zan değil, gözle görülen bir şey olarak kaydediliyor.
Bunu bir gözlem olarak veriyorum ve hangi okumaya göre olursa olsun geçerlidir: ayet, sayının algılanan miktarını konu ediyor, gerçek miktarını değil. Ve savaşta belirleyici olanın çoğu zaman gerçek sayı değil, tarafların birbirini nasıl gördüğü olduğu, tarih boyunca gözlenmiş bir olgudur. Bunu bir bakış açısı olarak kaydediyorum; ayete modern bir tez giydirmiyorum.
لِّأُو۟لِى ٱلْأَبْصَٰرِ — "görüş sahipleri için." Ve bu, yedinci ayetin ülü'l-elbâbıyla aynı ailedendir. Sûre, üç ayrı yerde üç ayrı "sahip" terkibi kullanıyor: ülü'l-elbâb (7, 190), ülü'l-ebsâr (13), ülü'l-ilm (18). Bu, doğrulanabilir bir olgudur.