وَلَهُۥ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ كُلٌّ لَّهُۥ قَٰنِتُونَ · وَهُوَ ٱلَّذِى يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ ٱلْمَثَلُ ٱلْأَعْلَىٰ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
Ve lehû men fi's-semâvâti ve'l-ard, küllün lehû kānitûn · Ve hüve'llezî yebdeü'l-halka sümme yuîdühû ve hüve ehvenü aleyh, ve lehü'l-meselü'l-a'lâ fi's-semâvâti ve'l-ard, ve hüve'l-azîzü'l-hakîm
"Göklerde ve yerde kim varsa O'nundur; hepsi O'na boyun eğmiştir. Yaratmayı başlatan, sonra onu tekrarlayan O'dur — ve bu O'na daha kolaydır. Göklerde ve yerde en yüce vasıf O'nundur. O üstündür, hikmet sahibidir."
قَٰنِتُونَ — kök ق-ن-ت. Kök Zümer 39/9'da (emmen hüve kānitün ânâe'l-leyl) işlendi. Tekrarlamıyorum. Çekirdek: bir hâl üzere sürekli durmak, itaatte devam etmek. Dilciler kelimenin süreklilik yönünü özellikle kaydeder — kunût, bir kerelik itaat değil, durup kalmadır.
Kelimenin buradaki kapsamı kaydedilmelidir: küllün lehû kānitûn — hepsi. Yani süreklilik, seçime bırakılmış bir tavır olarak değil, bütün varlığın hâli olarak anılıyor.
Sorun şudur: ehven ism-i tafdîldir — "daha kolay". Ama Allah hakkında zorluk/kolaylık dereceleri kurulamayacağına göre, kelimenin buradaki işi nedir?
| Okuma | Ehvenü aleyh nasıl anlaşılıyor |
|---|---|
| 1 | Kalıp mübalağa değil: ehven burada "kolay" anlamındadır, karşılaştırma bildirmez. Arapçada ism-i tafdîlin bu kullanımı vardır |
| 2 | İnsanın ölçüsüne göre: cümle, muhatabın kendi mantığına konuşuyor — sizin ölçünüzle bir şeyi ikinci kez yapmak daha kolaydır |
| 3 | Zamir yaratılana ait: aleyh zamiri yaratılan şeye döner — iade, yaratılan için daha kolaydır |
Üç okuma da klasik tefsirlerde nakledilir. Tercih dayatmıyorum ve zât hakkında keyfiyet üretmiyorum.
Cümlenin devamı bir kayıt düşüyor ve o kaydı aktarıyorum: ve lehü'l-meselü'l-a'lâ — "en yüce vasıf O'nundur". Bu cümlenin hemen ardından gelmesi kaydedilmeye değer: karşılaştırma kelimesi kullanıldıktan sonra, karşılaştırmanın Allah hakkında nasıl kurulacağına dair bir sınır konuyor.
ٱلْمَثَلُ ٱلْأَعْلَىٰ — mesel, "benzetme" kadar "vasıf, nitelik" anlamına da gelir. Zuhruf'de mesel kökü (م-ث-ل) işlendi. Tekrarlamıyorum.