Secde 12. ayet

Ve lev terâ izi'l-mücrimûne nâkisû ruûsihim inde rabbihim, rabbenâ ebsarnâ ve semi'nâ fe'rci'nâ na'mel sâlihan innâ mûkınûn

"Bir görsen: suçlular Rablerinin huzurunda başlarını öne eğmiş hâlde: 'Rabbimiz! Gördük ve işittik. Bizi geri döndür de sâlih amel işleyelim; artık kesin olarak inandık.'"

Cümle lev (gerçekleşmemiş şart) ile başlıyor ve şartın cevabı söylenmiyor. Arapçada buna hazfü cevâbi'ş-şart denir: cevap, muhatabın tasavvuruna bırakılır.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: "bir görsen…" deniyor ve cümle sahneye geçiyor. Söylenmeyen şey, sahnenin kendisinden daha ağır olduğu için söylenmiyor.

Kök dizinde ilk kez burada çözümleniyor.

Kökün somut anlamı: bir şeyi ters çevirmek, baş aşağı etmek, üstünü altına getirmek. Nekese'ş-şey'e — ters çevirdi.

Türkçedeki "nüksetmek" bu köktendir ve kökün resmini taşır: ilerlerken geri dönmek.

Ve buradaki kalıp ism-i fâil çoğuludur: nâkisû ruûsihim — "başlarını öne eğenler". Yani baş, dışarıdan eğilmiş olarak değil, kişinin kendi hâli olarak anlatılıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı kalıptır: cümle "başları eğildi" demiyor (meçhul), "başlarını eğmiş olanlar" diyor (ism-i fâil). Sahnede zorlayan bir el görünmüyor; duruşun kendisi anlatılıyor.

Ve sûrenin on beşinci ayetiyle karşı karşıya konmalıdır:

Aynı yön: baş aşağı. Fark zamanda ve iradededir. Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin aynı sûrede, üç ayet arayla bulunmasıdır: sûre aynı bedensel duruşu iki kez gösteriyor — biri vaktinde ve kendiliğinden, öteki vakit geçtikten sonra.

Bu, sûrenin en açık iç halkasıdır ve mutlaka gösterilmelidir.

Dokuzuncu ayette insana üç kapı verilmişti: ve ceale lekümü's-sem'a ve'l-ebsâra ve'l-ef'ideh — kulak, gözler, kalpler. Ve cümle kalîlen mâ teşkürûn ile bitmişti.

On ikinci ayette karşı taraf, o kapılardan ikisini kendi ağzıyla anıyor: ebsarnâ ve semi'nâ — "gördük ve işittik".

Üç ayrıntı kaydedilmelidir ve üçü de metinden doğrulanabilir:

Bir. Dokuzuncu ayette sıra kulak → göztür (sem' önce). On ikinci ayette sıra terstir: göz → kulak (ebsarnâ önce). Karşı taraf, önce gördüğünü söylüyor.

İki. Dokuzuncu ayetteki üçlünün üçüncü öğesi burada yok: ef'ide (kalpler) anılmıyor. İki organ sayılıyor, kalp sayılmıyor.

Üç. Ama cümlenin sonunda bir kelime var ki kalbin işini adlandırır: innâ mûkınûn — "kesin olarak inandık". Yakīn, kalbin fiilidir.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı bu üç ayrıntının bir aradalığıdır: dokuzuncu ayette verilen üç kapının üçü de, on ikinci ayette işlemiş olarak bildiriliyor — ikisi adıyla, üçüncüsü fiiliyle. Yani sahne, araçların çalışmadığını değil, geç çalıştığını gösteriyor. Ahkāf 46/26'da kaydedilen tespit burada bir adım öteye gidiyor: orada "kullanılmayan bir imkân" vardı; burada kullanılan ama vakti geçmiş bir imkân var.

Fâtır (Melâike) 35/37'de aynı talep işlendi: rabbenâ ahricnâ na'mel sâlihan ğayra'llezî künnâ na'mel — "Rabbimiz! Bizi çıkar da, yapmakta olduğumuzdan başka bir sâlih amel işleyelim!"

İki talep yan yana konabilir ve farkları kaydedilmelidir:

Fark kaydedilmeye değer ve bunu kendi okumam olarak veriyorum: Fâtır'daki talep ameli düzeltmeyi öne sürüyor, Secde'deki talep bilgiyi öne sürüyor. İkisi de dünyada eksik olduğu iddia edilen şeyi gerekçe yapıyor — ve iki gerekçe de ayetin kendisi tarafından geçersiz kılınıyor: Fâtır'da "süre verilmişti" denerek, Secde'de ise on üçüncü ayette hükmün zaten konmuş olduğu bildirilerek.

Ve Fâtır'daki sahne ile buradaki sahne arasında yer farkı vardır: orada talep ateşin içinden, burada huzurdan geliyor. Yani Secde'nin sahnesi daha erkendir — ve buna rağmen dönüş yok.