Sebe' 15. ayet

Lekad kâne li-Sebein fî meskenihim âyeh, cennetâni an yemînin ve şimâl, külû min rızkı rabbiküm ve'şkürû leh, beldetün tayyibetün ve rabbün ğafûr

"Andolsun, Sebe' için oturdukları yerde bir işaret vardı: sağdan ve soldan iki bahçe. 'Rabbinizin rızkından yiyin ve O'na şükredin. Güzel bir belde ve bağışlayan bir Rab!'"

Sûrenin adı bu ayette, tek bir kelimede geçiyor: li-Sebe'. Ve kavim, sûrenin tamamında bir daha adıyla anılmıyor.

سَبَإ — Güney Arabistan'da (bugünkü Yemen bölgesinde) yaşamış bir topluluğun adıdır. Kur'an'da iki yerde geçer: burada ve Neml sûresinde (27/22). Kelimenin hem bir kişi adı hem bir kabile adı olarak nakledildiği kaydedilir; kesin bir hüküm vermiyorum.

Kelimenin i'râbında bir kıraat farkı vardır ve kaydedilmelidir:

İki okuyuş da nakledilir ve anlam değişmez; tercih dayatmıyorum.

"Sağdan ve soldan iki bahçe."

Tarifin kuruluşu kaydedilmeye değer ve bunu kendi okumam olarak veriyorum: ayet bahçelerin büyüklüğünü, ürününü, sulama düzenini anlatmıyor. Anlattığı tek şey konumdur: sağda ve solda.

Bu, insanı ortaya koyan bir tariftir. Sağ ve sol, bir gözlemcinin bulunduğu yere göre belirlenir. Yani bahçeler, içinde duran kişiye göre adlandırılıyor — ve bir vadinin iki yamacında uzanan ekili arazi böyle görünür.

Ve âyet kelimesi tekil geliyor: âyetün — bir işaret. İki bahçe var, ama işaret tek. Yani sayılan şey bahçeler değil, bahçelerin oluşturduğu manzaranın kendisi.

İki emir: külû (yiyin) ve veşkürû (şükredin).

Emrin kime söylendiği ayette belirtilmiyor — kalıp doğrudan aktarılıyor. Ve kaydedilmeye değer olan, birinci emrin bir yasak değil bir izin oluşudur: külû min rızkı rabbiküm. Yani şükür, nimeti bırakmak olarak değil, nimeti kaynağına bağlayarak kullanmak olarak isteniyor.

Bu, on üçüncü ayetteki emirle birlikte okunmalıdır: orada i'melû … şükrâ (çalışın, şükür) denmişti. İki emir de şükrü bir fiile bağlıyor: biri üretmeye, öteki yemeye.

Cümle iki isim tamlamasından ibarettir ve fiili yoktur. Arapçada bu tür cümleler sabit bir durum bildirir.

Ve iki öğenin yan yana konması kaydedilmelidir:

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki terkibin vâv ile bağlanmasıdır: ayet, refahın iki şartını yan yana koyuyor — iyi bir yer ve bağışlayan bir Rab. Toprak tek başına anılmıyor; ve ilişkiye ait olan sıfat bağışlayıcılık.

ط-ي-ب — kökün anlamı: hoş, temiz, iyi olmak. Tayyib, hem tadı hem niteliği güzel olan için kullanılır. Kök Fâtır (Melâike) 35/10'da (el-kelimü't-tayyib — güzel söz) işlendi; oraya dayanıyorum. Burada aynı sıfat bir beldeye veriliyor.

Ve bir sonraki ayetin bu tabloyu nasıl bozacağı kaydedilmelidir: on altıncı ayette bahçeler değişecek, ama beldenin adı bir daha anılmayacak.