Yâsîn 45-46. ayetler

Ve izâ kīle lehümü'ttekū mâ beyne eydîküm ve mâ halfeküm lealleküm turhamûn · Ve mâ te'tîhim min âyetin min âyâti rabbihim illâ kânû anhâ mu'ridîn

"Onlara 'Önünüzdekinden ve arkanızdakinden sakının, belki merhamet görürsünüz' denildiğinde… Rablerinin âyetlerinden kendilerine hiçbir âyet gelmez ki ondan yüz çevirmiş olmasınlar."

Dizim nüktesi ve ayetin en dikkat çekici yeri burasıdır.

Kırk beşinci ayet bir şart cümlesiyle başlıyor: ve izâ kīle lehüm… — "onlara … denildiğinde." Ve şartın cevabı verilmiyor. Cümle tamamlanmadan kırk altıncı ayete geçiliyor.

Müfessirler bunu şöyle izah eder: cevap hazfedilmiştir ve bir sonraki ayet onun yerini tutar — yani "yüz çevirirler". Arapçada karînenin açık olduğu yerde cevabın düşürülmesi yaygındır; Kāf 50/1'de yeminin cevabı bahsinde aynı kural anılmıştı.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin karşılaştırılmasıdır — ve bu karşılaştırma sûre içinde doğrulanabilir:

İki ayet aynı kalıpla başlıyor: ve izâ kīle lehüm. İkisi de bir emir naklediyor. Ama birine hiç cevap verilmiyor, ötekine ayrıntılı cevap veriliyor.

Bu, sayılabilir bir farktır. Ve kendi okumam şudur: sakınma çağrısı bir iç işe dairdir ve karşılığı sessizliktir — tartışılacak bir şey yoktur, yalnız yüz çevrilir. İnfak çağrısı ise ele dairdir ve karşılığı itirazdır. Sûre, hangi çağrının konuşma ürettiğini gösteriyor: insandan bir şey istendiğinde.

Terkibin neyi bildirdiği tartışmalıdır:

Dördü de nakledilir; tercih dayatmıyorum.

Ve sûre içi karşıtlık kaydedilmelidir — bu, ayetin en önemli bağıdır:

Dokuzuncu ayette aynı iki yön kapatılmıştı: ve cealnâ min beyni eydîhim sedden ve min halfihim sedden — önlerine ve arkalarına set. Kırk beşinci ayette aynı iki yönden sakınmaları isteniyor: ittekū mâ beyne eydîküm ve mâ halfeküm.

Bu iki geçiş doğrulanabilir. Ve kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre, kapalı olduğu söylenen yeri sorumluluk alanı olarak da anıyor. İki ayet birlikte okunduğunda dokuzuncu ayetteki tasvirin bir yetersizlik ilanı olmadığı görünüyor — çünkü aynı yön için hâlâ bir emir veriliyor. Emir, muhatabın onu yerine getirebileceğini varsayar. Bu okumayı altmış altıncı ve altmış yedinci ayetler ayrıca destekleyecek (aşağıda ele alınacak).

Kökün somut anlamı: bir şeyin önüne siper koymak, korumak. Vikāye — siper, koruyucu. VIII. bâb ittikā: kendini korumak, kendine siper edinmek.

Kök Ğâfir (Mü'min) 40/21'de (mâ kâne lehüm minallâhi min vâk — koruyanları yoktu) ve 40/45'te (fe-vekāhullâh — Allah onu korudu) işlendi. Oraya dayanıyorum.

Buraya ait olan: fiilin mef'ûlü. İttekū mâ beyne eydîküm — sakınılacak şey bir varlık değil, bir yön. Yani ayet "şundan sakının" demiyor, "şu taraftan gelecek olandan sakının" diyor.

Leaalle — umut bildiren edat. Ve fiil edilgen: turhamûn — "merhamet edilirsiniz."

Kaydedilmeye değer: sakınmanın karşılığı bir hak olarak değil, bir umut olarak veriliyor; ve merhametin fâili adlandırılmıyor. Yani ayet bir denklem kurmuyor: sakınmak merhameti zorunlu kılmıyor, ona açıyor.

Kökün somut anlamı: bir şeyin enine dönmesi, yan durması. Ard — en (boyun karşıtı). IV. bâb i'râd: yüz çevirmek — birine yan dönmek, karşısına geçmemek.

Kelimenin resmi kaydedilmeye değer ve dilcilerin kaydettiği şekliyle veriyorum: yüz çevirmek, karşı çıkmak değildir. Karşı çıkan yüzünü döner ve tartışır; yüz çeviren yanını döner ve konuşmaz.

Ve dizim genelleştiriyor: mâ te'tîhim min âyetin min âyâti rabbihim illâ kânû anhâ mu'ridîn — mâ … illâ hasr kalıbı, ve min âyetin nekre-olumsuz: "hiçbir âyet". Yani cümle bir olayı değil, bir kaideyi bildiriyor — otuzuncu ayetteki mâ ye'tîhim min rasûlin illâ… kalıbının aynısı.

İki kalıp doğrulanabilir biçimde aynıdır. Kendi okumam: sûre aynı yapıyı iki kez kuruyor — biri kıssa bölümünde, biri delil bölümünün ardından. Birincisinde gelen bir kişidir ve tepki alaydır; ikincisinde gelen bir işarettir ve tepki sessiz dönüştür. İki tepki de tartışma üretmiyor.