Yâsîn 66-67. ayetler

Ve lev neşâü le-tamesnâ alâ a'yunihim festebeku's-sırâta fe-ennâ yubsirûn · Ve lev neşâü le-mesahnâhüm alâ mekânetihim fe-me'stetâû mudiyyen ve lâ yerciûn

"Dileseydik gözlerini silerdik; yola koşuşurlardı ama nasıl göreceklerdi? Dileseydik onları bulundukları yerde başka bir şekle sokardık; ne ileri gidebilirlerdi ne geri dönebilirlerdi."

Dizim nüktesi ve bu, sûre içinde çok önemli bir kayıt kuruyor.

Her iki ayet de lev ile başlıyor. Arapçada lev, inden farklıdır: in gerçekleşmesi mümkün şart içindir; lev ise gerçekleşmemiş, imkânsız ya da yapılmamış şart içindir (harfü imtinâ' li-imtinâ'). Dilciler bu ayrımı kaydeder.

Yani iki ayet de yapılmamış bir şeyi anlatıyor: gözler silinmedi, şekiller değiştirilmedi.

Ve şimdi sûre içindeki en önemli karşıtlıklardan biri geliyor. Aşağıdaki tablo tamamen metinden doğrulanabilir:

İki yerde de aynı kök kullanılıyor: ب-ص-ر — görme. Bu, doğrulanabilir bir tekrardır.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki yerin kip farkıdır:

Sekiz ve dokuzuncu ayetler bir hâli tasvir ediyordu. Altmış altı ve altmış yedinci ayetler, o hâlin fiziksel karşılığının yapılmadığını söylüyor: göz organı iptal edilmedi, hareket yeteneği alınmadı — ve bunlar ayrıca ve "dileseydik" kaydıyla anılıyor.

Yani sûre, kendi ilk tasvirinin nasıl anlaşılacağı hakkında metin içi bir sınır koyuyor. Sekizinci ayetteki halka bir demir halka değildir; dokuzuncu ayetteki set bir taş duvar değildir. Bunu biliyoruz, çünkü sûre gerçek fiziksel iptali ayrıca ve olmamış olarak anlatıyor.

Ve bu okuma, kırk beşinci ayetle de uyumludur: orada aynı iki yönden (mâ beyne eydîküm ve mâ halfeküm) sakınmaları isteniyordu. Kapalı olduğu söylenen yön için hâlâ bir emir veriliyor. Emir, yerine getirilebilirliği varsayar.

Üç yerin birlikte okunması bu okumanın dayanağıdır ve üçü de sayılabilir metin verisidir: 8-9 (tasvir), 45 (emir), 66-67 (yapılmamış olan).

Kökün somut anlamı: bir şeyin izini silmek, yüzeyini dümdüz edip belirsizleştirmek. Tamese'l-eser — izi sildi; tamese'l-kitâb — yazıyı sildi, okunmaz hâle getirdi.

Gözün tamsı: göz yerinin düzleşmesi, oyuk ve şeklin kalmaması.

Kur'an'da kök başka yerlerde de geçer: min kabli en natmise vücûhen (Nisâ 4/47), rabbenâ'tmis alâ emvâlihim (Yûnus 10/88).

Kelimenin resmi kaydedilmeye değer: kör etmek değil, silmek. Yani organ bozulmuyor — yeri kalmıyor.

س-ب-ق — kök: öne geçmek, yarışmak. VIII. bâb (istibâk): yarışmak, birbirinden önce varmaya çalışmak.

Ve bu, sûrenin üçüncü ve son صراط geçişidir:

Üç geçiş doğrulanabilir. Kendi okumam: üçüncü geçişte yol yerinde duruyor ve üzerinde koşuluyor. Eksik olan yolda değil, bakanda. Ve cümlenin sonundaki soru bunu söylüyor: fe-ennâ yubsirûn — "nasıl görecekler?"

Dizim: ennâ — hâl ve yer soran edat; burada inkâr bildiren sorudur: cevap beklenmiyor, imkânsızlık bildiriliyor.

Kökün anlamı: bir şeyi kendi sûretinden çıkarıp başka bir sûrete sokmak, biçimini bozmak.

Ve kökün ikinci dalı kaydedilmelidir: mesîh — tatsız, lezzeti kaçmış yemek. Dilciler bağı şöyle kurar: bir şeyin kendine ait niteliğini yitirmesi. Bu ilişkiyi dilcilerin kaydettiği şekliyle aktarıyorum.

عَلَىٰ مَكَانَتِهِمْ — kök م-ك-ن: yer, konum, imkân. Mekânet — bulunulan yer ve durum. Yani değişim yerinde olacaktı — kaçacak, gidecek, hazırlanacak vakit bile olmadan.

مُضِيًّا — kök م-ض-ي: geçip gitmek, ilerlemek, yoluna devam etmek. Masdar.

Ve cümle iki yönü birden kapatıyor: fe-me'stetâû mudiyyen ve lâ yerciûn — ne ileri ne geri.

Bu, kırk dokuz-ellinci ayetteki yapıyla aynıdır ve doğrulanabilir:

İki ayette de aynı ikinci fiil: yerciûn. Kendi okumam: sûre iki ayrı sahnede aynı çifti kapatıyor — bir kez ansızın yakalananlar için, bir kez varsayım olarak. Ve ikisinde de kapanan şey "sonrası"dır.

ر-ج-ع kökünün sûredeki dördüncü geçişi ve VI. bloğun kapanışı. Yapı bölümünde beş geçişin tablosu verildi.