Yâsîn 69-70. ayetler

Ve mâ allemnâhü'ş-şi're ve mâ yenbeğî leh · İn hüve illâ zikrun ve kur'ânun mübîn · Li-yünzira men kâne hayyen ve yehıkka'l-kavlu ale'l-kâfirîn

"Biz ona şiir öğretmedik; bu ona yakışmaz da. O ancak bir öğüt ve apaçık bir Kur'an'dır — diri olanı uyarsın ve inkârcılar hakkındaki söz gerçekleşsin diye."

Hâkka 69/41'de bu kök ayrıntılı olarak çözümlendi (ve mâ hüve bi-kavli şâir) ve Yâsîn 36/69 orada zaten anılmıştı. Oradaki tespitler şunlardı:

• Kökün asıl anlamı şiir yazmak değil: şeara — hissetmek, sezmek, ince bir farkındalığa varmak. Şâir — hisseden, sezen.
• Cahiliye Arabistan'ında şair süslü söz söyleyen bir eğlendirici değildi: kabilenin sözcüsü, hafızası, savaş aracıydı. Ve yaygın anlayışta şairin bir cin yardımcısı olduğu kabul edilirdi.
• Şair ithamı iki şey söylüyordu: söz insanın kendisinden çıkmadır (sezgi/ilham), ve arkasında görünmeyen bir varlık vardır.
• Ve orada kurulan asıl tespit: "şiirin ayırt edici özelliği doğru olma iddiası taşımamasıdır… sözü şiir saymak, ona karşı iman yükümlülüğünü kaldırmaktır."

Bunları tekrarlamıyorum; oraya dayanıyorum.

Buraya ait olan, iki ayetin farkıdır ve doğrulanabilir:

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki fiilin farkıdır: Hâkka metnin türünü reddediyor; Yâsîn, kişinin böyle bir eğitim almadığını söylüyor. İkisi ithamı iki ayrı yerden kesiyor: biri "bu şiir değil", öteki "onda şiir yok."

Ve allemnâ fiili kaydedilmelidir: ayet "o şiir bilmez" demiyor; "biz ona şiir öğretmedik" diyor. Öğretme fiilinin fâili "biz"dir — yani ayet, Peygamber'in bildiği her şeyin kaynağını zaten bir yere bağlıyor ve şiiri o listenin dışında bırakıyor.

Bu fiil sûrede ikinci kez geçiyor. Birinci geçişi kırkıncı ayetteydi: lâ'ş-şemsü yenbeğî lehâ en tüdrike'l-kamer.

İki geçiş doğrulanabilir. Kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre aynı fiili iki kez, iki ayrı düzen için kullanıyor. Kırkıncı ayette gök cisimlerinin alanları karışmıyor; altmış dokuzuncu ayette söz türlerinin alanları karışmıyor. İki cümlede de söylenen şey aynı: her şeyin kendine ait bir alanı vardır.

Ve zamir ihtilafı kaydedilmelidir:

İkisi de nakledilir; tercih dayatmıyorum. Bir gözlem: cümlenin ilk yarısındaki zamir (allemnâ-hü) Peygamber'e döner; bu, birinci okumayı destekler görünüyor. Gözlemdir, tercih değildir.

Metne iki ad veriliyor ve ikisi ayrı cinsten:

Ve zikr kelimesi sûrede ikinci kez geçiyor: on birinci ayette meni'ttebea'z-zikra denmişti. İki geçiş doğrulanabilir: birincisi metne uyanı tarif ediyordu, ikincisi metni adlandırıyor.

مُّبِين — sûrenin altı mübîninden beşincisi. Ve dikkat: sıfat kur'âna veriliyor.

ب-ي-ن kökünün IV. bâb ism-i fâili olan mübîn, Arapçada hem lâzım (kendisi açık olan) hem müteaddî (başkasını açıklayan) anlamda kullanılabilir. Dilciler bu ikiliği kaydeder. Her iki anlam da burada mümkündür ve tercih dayatmıyorum.

Kaydedilmesi gereken bir gidiş var ve sayılabilir:

Üç geçiş de doğrulanabilir. Ve üçünde de ölçü, uyarıda değil dinleyendedir.

حَيًّا — "diri". Kelimenin buradaki anlamı üzerinde iki okuma nakledilir:

İkisi de nakledilir; tercih dayatmıyorum. Bir metin içi veri kaydedilebilir: sûrenin on birinci ayeti uyarının işlediği kişiyi iç hâlle tarif etmişti (haşiye). Bu, birinci okumayla uyumludur. Gözlemdir, tercih değildir.

Ve sûrenin en açık halkalarından biri burada tamamlanıyor.

Yedinci ayet şöyle demişti: lekad hakka'l-kavlu alâ ekserihim fe-hüm lâ yu'minûn. Yetmişinci ayet şöyle diyor: ve yehıkka'l-kavlu ale'l-kâfirîn.

İki geçiş doğrulanabilir ve iki fark taşıyor: kip ve muhatap.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı bu iki farktır: yedinci ayette söz olmuş olarak, yetmişinci ayette olmakta olan olarak anılıyor. Ve muhatap, sayısal bir çoğunluktan (ekserihim) bir vasfa (el-kâfirîn) dönüşüyor. Yani hüküm bir gruba değil, bir sıfata bağlanıyor — ve STYLE'de kayıtlı olduğu gibi, ayetin tarif ettiği şey vasıftır; kim o vasfı taşırsa ona dahildir.

Ve dizim nüktesi: yetmişinci ayet iki gayeyi vâv ile bağlıyor — li-yünzira (uyarsın diye) ve yehıkka'l-kavl (söz gerçekleşsin diye). Aynı metnin iki ayrı sonucu, tek cümlede yan yana.