Yâsîn 79. ayet

Kul yuhyîhe'llezî enşeehâ evvele merretin, ve hüve bi-külli halkın alîm

"De ki: 'Onları ilk defa inşa eden diriltir. O, her yaratmayı bilendir.'"

Dizim nüktesi ve kaydedilmelidir: cevap doğrudan verilmiyor. Peygamber'e emrediliyor: kul — "de ki".

Yani cevabı üreten o değil; aktaran o. Ve bu, sûrenin on yedinci ayetiyle uyumludur: orada elçiler ve mâ aleynâ ille'l-belâğu'l-mübîn demişti. Aynı sınır, sûrenin sonunda Peygamber için de korunuyor. Bu bağı bir gözlem olarak kaydediyorum.

Soru şuydu: men yuhyi'l-izâme — "kemikleri kim diriltecek?" Cevap şudur: yuhyîhâ'llezî enşeehâ — "onları, … diriltir."

Cevap, sorunun fiilini aynen alıyor ve yalnız fâilini dolduruyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki cümlenin ortak fiilidir: soru bir imkânsızlık iddiası olarak kurulmuştu (men — "kim yapabilir ki?"), ama lafzı bir fâil sorusudur. Cevap lafza uyuyor: fâili söylüyor. Yani cevap, itirazı tartışmıyor — sorusunu cevaplıyor.

Ve cevabın fâili bir isimle değil, bir sıfat cümlesiyle veriliyor: ellezî enşeehâ evvele merretin — "onları ilk defa inşa eden."

Kök Vâkıa'de ayrıntılı olarak çözümlendi ve orada kaydedildiği gibi Vâkıa'da kök dört kez geçiyordu: cennette eşlerin inşası (35), insanın yeniden inşası (61), ilk inşa (62), ve ateşin ağacının inşası (72). Tekrarlamıyorum.

Kökün çekirdeği: bir şeyi yoktan başlatıp yavaş yavaş yükseltmek, büyütmek. Neşe'e — büyüdü, yetişti; nâşi' — yetişen genç. Yani kelime bir defalık bir iş değil, bir başlatma ve geliştirme bildirir.

Ve kelime seçimi kaydedilmeye değer: ayet halakahâ (yarattı) demiyor, enşeehâ (inşa etti) diyor. Kendi okumam: itiraz çürümeye, yani bir çözülmeye dayanıyordu. Cevap, kurma fiilini bildiren kelimeyi seçiyor. Çözülenin karşısına, kuranın adı konuyor.

Ve şimdi delilin ne söylemediğini kaydetmek gerekiyor.

Ayet "tekrar etmek daha kolaydır" demiyor. Böyle bir cümle Kur'an'da başka yerde bulunur (Rûm 30/27'de ve hüve ehvenü aleyh geçer), ama burada yoktur.

Ayet yalnız şunu söylüyor: aynı fâil.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı cümlenin lafzıdır: delil bir güç karşılaştırması değil, bir kimlik tespitidir. İtirazcı "bu iş yapılamaz" diyor; cevap "bu iş zaten bir kez yapıldı ve yapanın adı budur" diyor. Kolaylık tartışması hiç açılmıyor — çünkü açıldığı anda, işi ölçen taraf insan olurdu.

خَلْق kelimesinin burada ne olduğu üzerinde iki okuma nakledilir:

İkisi de nakledilir; tercih dayatmıyorum.

ٱلْعَلِيم — sûrede alîm üç kez geçiyor ve tablo 36/38 bahsinde verildi: 38 (el-azîzü'l-alîm), 79 (bi-külli halkın alîm), 81 (el-hallâku'l-alîm). Üç geçişin ikisi kapanış bölümünde, ikisi de yaratma bahsinde.

Ve cümlenin işi kaydedilmelidir: itiraz, dağılmış ve karışmış bir şeyin ayırt edilemeyeceği varsayımını içeriyordu. Cümle o varsayıma cevap veriyor: bilme, dağılmayla ortadan kalkmıyor.