Sâd 15-16. ayetler

Ve mâ yenzuru hâülâi illâ sayhaten vâhıdeten mâ lehâ min fevâk · Ve kālû rabbenâ accil lenâ kıttanâ kable yevmi'l-hisâb

"Bunlar da tek bir çığlıktan başkasını beklemiyor; onun bir ara vermesi de yoktur. Ve dediler ki: 'Rabbimiz! Hesap gününden önce payımızı çabuk ver bize.'"

Kök ن-ظ-ر: bakmak; ve beklemek. İki anlam aynı kökten çıkar: bir şeye bakmak, onun gelmesini gözlemektir.

Fiil burada "beklemek" anlamındadır ve kalıp bir sınırlama içeriyor: mâ yenzuru… illâ — "…den başka bir şey beklemiyorlar."

Ve buradaki nükte şudur: onlar aslında bir şey beklemiyorlar; beklemiyor olmaları, tek bir şeyin gelmesini bekliyor olmalarıyla aynı şeye çıkıyor. Arapçada bu, ironik bir kullanımdır: bir şeyi umursamayan kişi hakkında "o ancak şunu bekliyor" demek.

Kök ص-ي-ح: yüksek ses çıkarmak, bağırmak. Sayha — bir kerelik yüksek ses. Ve kelime teklik bildiren bir sıfatla pekiştirilmiş: vâhıde.

Kāf 50/42'de aynı kelime kıyamet için kullanılmıştı (yevme yesmeûne's-sayhate bi'l-hakk) ve orada işlendi.

Buradaki ek, ardından gelen sıfat cümlesidir.

فَوَاق — kök ف-و-ق. Ve kelimenin somut anlamı çok belirgin ve çok yerelidir:

Dilciler fevâkı şöyle tarif eder: bir deve sağılırken, memesi ikinci kez süt toplasın diye verilen ara. Sağıcı biraz sağar, bırakır, süt insin diye bekler, sonra tekrar sağar. O bekleme aralığının adı fevâktır.

Kökün merkezinde şu var: bir şeyin geri gelmesi, kendine dönmesi. Süt memeye geri gelir; bilinç kişiye geri gelir.

Şimdi ayetin söylediği anlaşılıyor: mâ lehâ min fevâk — bu çığlığın "geri gelme aralığı" yoktur.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı kökün dilcilerdeki tarifidir: ayet "bu çığlık çok şiddetlidir" demiyor; "arası yoktur" diyor. Yani kesilip yeniden başlamayacak, ve arada kendine gelinecek bir boşluk bırakmayacak.

Ve on beşinci ayet, üçüncü ayetle birlikte okunmalıdır: orada velâte hîne menâs — "kaçış vakti değildi" denmişti. İkisi de bir zaman yokluğunu bildiriyor: biri kaçmak için vakit olmadığını, öteki ayılmak için ara olmadığını.

Müfessirlerin bir kısmı kelimeyi "dönüş, tekrar" diye de anlamıştır — yani "geri çevrilmesi yoktur". İki okuma da aynı kökten çıkar ve birbirini dışlamaz.

قِطّ — kök ق-ط-ط. Somut anlamı: enlemesine kesmek, dilimlemek. Kıtt — kesilmiş parça; ve buradan: yazılı belge, bir kimseye ayrılan payın yazıldığı kâğıt parçası, senet.

Kelimenin iki anlam dalı vardır ve müfessirler ayrılır:

Tercih dayatmıyorum. Üç okuyuşta da cümlenin tavrı aynıdır: alay ve acele.

عَجِّل — kök ع-ج-ل: acele etmek. II. bâb: bir şeyi öne almak, çabuklaştırmak. Fiilin dua kalıbında olması kaydedilmelidir: rabbenâ diye seslenip accil diyorlar. Yani bir dua biçiminde alay kuruluyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: ayet, inkârın bir aşamasını gösteriyor. Karşı taraf artık tartışmıyor — istihza ediyor. Ve istihza, dört ile sekizinci ayetler arasındaki itirazların vardığı yerdir: şaşkınlık (4), ima (6), "duymadık" (7), şüphe (8), ve nihayet alay (16).

Ve bu tavrın Kur'an'da başka örnekleri vardır: "Eğer bu senin katından gelen gerçekse üzerimize gökten taş yağdır" (Enfâl 8/32). Aynı yapı: bir tehdidi ciddiye almadığını göstermek için onun gerçekleşmesini istemek.

Bu kök sûrede dört kez geçecek: tamlama halinde 16, 26, 53; ve 39'da bi-ğayri hisâb. Ve dağılımı kaydedilmeye değer:

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: aynı kelime dört ayrı işte kullanılıyor — acele edilen, unutulan, kaldırılan ve beklenen. Ve otuz dokuzuncu ayetteki bi-ğayri hisâb ("hesapsız") tamlaması, kelimenin sûre içindeki tek olumlu kullanımıdır.