Şûrâ 12. ayet tefsiri

42/12

لَهُۥ مَقَالِيدُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ ۚ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ

Lehû mekālîdü's-semâvâti ve'l-ard; yebsutu'r-rizka li-men yeşâü ve yakdir; innehû bi-külli şey'in alîm

"Göklerin ve yerin anahtarları O'nundur. Dilediğine rızkı yayar, kısar da. O her şeyi bilendir."

مَقَالِيد — anahtarlar

Kelimenin tekili ve aslı üzerinde ihtilaf vardır ve bunu açıkça kaydediyorum.

Görüş	Ne der
1	Tekili مِقْلَاد ya da مِقْلِيد — anahtar
2	Tekili إِقْلِيد — anahtar; bazı dilciler bu kelimenin Arapçaya başka bir dilden geçtiğini söyler
3	Kelimenin tekili yoktur; çoğul olarak kullanılır

Anlam konusunda ise ayrılık azdır: "anahtarlar" ya da "hazineler". İkisi birbirine bağlıdır; anahtar, hazineye ulaşmanın aracıdır.

Terkip Kur'an'da iki kez geçer: burada ve Zümer 39/63'te (lehû mekālîdü's-semâvâti ve'l-ard). Aynı lafızla, iki yerde.

يَبْسُطُ … وَيَقْدِرُ — iki fiil, tek özne

Cümle iki zıt fiili yan yana koyuyor ve ikisinin de fâili aynı.

بَسَطَ — kök ب-س-ط. Nûh'de işlendi; oradaki kayıt şuydu: yaymak, sermek, açmak, genişletmek; bisât — yere serilen yaygı; basît — yayılmış, sade; ve karşıtı kabz (toplamak).

قَدَرَ — kök ق-د-ر. Kadr'de üç anlamıyla ayrıntılı işlendi ve Kamer'de o üçlü tablo tekrar kullanıldı. Oradaki tablo şuydu: ölçü/takdir, değer/şeref, darlık/doluluk. Yakdir fiili burada üçüncü anlamdadır: daraltmak, ölçüyü kısmak.

Ve kökün bu iki anlamı — ölçmek ve daraltmak — birbirine bağlıdır: bir şeyi ölçmek, ona bir sınır koymaktır; sınır koymak da daraltmaktır. Kadr'de bu bağ zaten kurulmuştu.

Şimdi bu ayeti yirmi yedinci ayetle birlikte okumak gerekiyor, çünkü ikisi aynı iki kökü kullanıyor:

	42/12	42/27
Fiiller	yebsutu… ve yakdir	ve lev basata… yünezzilü bi-kader
Kime	li-men yeşâ — kişiye göre	li-ibâdihî — herkese
Kip	Haber — olan	Şart — olmamış olan
Ne söylüyor	Dağılım farklıdır	Toplam ölçülüdür

Bu, metinden doğrulanabilir bir olgudur: aynı iki kök, on beş ayet arayla, iki ayrı soruya cevap veriyor. On ikinci ayet "kime ne kadar" sorusuna, yirmi yedinci ayet "niçin sınırsız değil" sorusuna.

Bu ayrımı ayrıca kaydediyorum çünkü ikisi karıştırıldığında yanlış bir sonuç çıkar: on ikinci ayet bir kişinin darlığını açıklamıyor, dağılımın tek elden olduğunu söylüyor. Yirmi yedinci ayette ayrıntılı işlenecek.

إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ — ve bir önceki ayetle bağı

On birinci ayet şey' kelimesiyle bir olumsuzlama kurmuştu: leyse ke-mislihî şey'.

On ikinci ayet aynı kelimeyle bir olumlama kuruyor: bi-külli şey'in alîm.

Ayet	Cümle	Şey' ne yapıyor
11	Leyse ke-mislihî şey'	Benzerlik alanı — tamamen boş
12	Bi-külli şey'in* alîm*	Bilgi alanı — tamamen dolu

Aynı kelime, iki ayet arayla, biri hiçbir şeyi bırakmıyor öteki hiçbir şeyi dışarıda bırakmıyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; bilinçli bir tercih olduğunu iddia etmiyorum. Kaydettiğim şey doğrulanabilir olandır: kelime iki ayette de kapsam kelimesi olarak çalışıyor, biri nefyde biri isbatta.