Şûrâ 38. ayet

Ve'llezîne'stecâbû li-rabbihim ve ekâmü's-salâte ve emruhum şûrâ beynehum ve mimmâ razaknâhum yünfikūn

"Ve onlar, Rablerine karşılık verirler, namazı kılarlar, işleri aralarında danışmadır, ve kendilerine verdiğimizden harcarlar."

Sûrenin adını veren ayet.

Bu kök dizinde ilk kez burada çözümleniyor ve ayrıntılı verilmesi gerekiyor.

Kökün somut anlamı, dilcilerin tariflerinde açıktır ve beklenmedik bir yerden gelir:

شَارَ الْعَسَلَ (şâre'l-asel) — balı kovandan çıkardı, aldı.

Bal, kovanın içindedir; görünmez, kapalıdır, ve çıkarılması hem emek hem dikkat ister. Şâre fiili, o balı oradan alıp ortaya koymaktır.

Kökün diğer türevleri aynı çekirdeği taşıyor:

Ortak çekirdek şudur ve dilcilerin tarifleriyle sabittir: bir şeyi bulunduğu yerden çıkarıp ortaya koymak.

Şimdi bu somut anlamın istişare ile bağını kuruyorum. Bunu kendi okumam olarak veriyorum; dayanağı kökün dilcilerdeki tarifidir.

Bal kovandadır ve kimse onu görmez. Kovanı açmadan balın ne kadar olduğu, nasıl olduğu bilinmez. Çıkarma işi olmadan, bal var olduğu hâlde yok gibidir.

İstişarenin adının bu kelime olması şunu söylüyor: bir topluluğun içinde görüş vardır, ama çıkarılmadıkça yoktur.

Ve bu, üç şey birden söylüyor:

Ve işâret dalı bunu tamamlıyor: eşâre, elle göstermektir — görünmeyeni görünür kılmak. Aynı kök, hem balı çıkarır hem parmakla gösterir.

Bunu bir kelime tahlili olarak veriyorum. Kökün bu anlamının bilinçli bir tercih olduğu iddiasında değilim; kaydettiğim şey, kelimenin altında duran resimdir.

Ve burası, ayetin en çok gözden kaçan tarafıdır.

Şûrâ, fu'lâ vezninde bir isimdir — büşrâ (müjde), zikrâ (hatırlatma), husnâ (güzellik) gibi. Masdar-isim kalıbıdır.

Ve cümle şudur: ve emruhum şûrâ beynehum.

Yani cümlede fiil yoktur. İsim cümlesidir.

Bu, üç sonuç doğuruyor ve üçünü de kaydediyorum:

Birincisi: emir değil, tarif. Cümle "danışın" demiyor; "işleri danışmadır" diyor. Ve bu, listenin bütünüyle uyumludur — otuz altıncı ayetten beri süren şey bir vasıf listesidir.

İkincisi: süreklilik. Arapçada isim cümlesi sabitlik ve süreklilik bildirir; fiil cümlesi ise oluş ve yenilenme. İhlâs'de bu ayrım kaydedilmişti: "isim cümlesi sabitlik ve süreklilik bildirir… bir olay değil, bir hâl."

Yani danışma, olağanüstü durumlarda başvurulan bir usul olarak değil, topluluğun sürekli hâli olarak tarif ediliyor.

Üçüncüsü: işin sahibi topluluktur. Emruhum — "onların işi". Ve beynehum — "aralarında". İki zamir de topluluğu gösteriyor.

Cümle, danışılacak merciin dışarıda olmadığını söylüyor.

Kök Kur'an'da bu anlamda üç yerde geçer ve üçü de farklı kalıptadır. Bu, doğrulanabilir bir olgudur:

Üç geçişin karşılaştırılması öğreticidir:

• Bakara 2/233'te danışma, iki kişi arasındadır — anne ve baba. Ve konu, bir çocuğun bakımına dair somut bir karardır. Yani kelime, en küçük birimde de geçerlidir.
• Âl-i İmrân 3/159'da bir emirdir ve muhatabı tek kişidir: şâvirhum — "onlara danış". Yani karar yetkisi kendisinde olan birine, danışması emrediliyor.
• Şûrâ 42/38'de ise ne emir ne tekil; bir topluluğun vasfı.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: üç geçiş, kelimenin üç ayrı ölçekte çalıştığını gösteriyor — aile, önderlik, topluluk. Ve hiçbirinde bir kurum, bir usul ya da bir yöntem tarif edilmiyor.

Bu son nokta önemlidir ve açıkça yazılmalıdır: ayet bir yönetim biçimi tarif etmiyor. Ne danışılacak kişilerin nasıl belirleneceği, ne sonucun bağlayıcı olup olmadığı, ne de bir usul söyleniyor. Bunlar ayetin söylemediği şeylerdir ve söylenmemiş olanı söylenmiş göstermek, STYLE gereği bu tefsirde yapılmıyor.

Sûrenin Mekkî oluşu da bunu destekler: nüzul bölümünde kaydedildiği gibi, kelime henüz bir devleti, ordusu, hazinesi olmayan bir topluluğun vasfı olarak geliyor.

Ve şimdi ayetin en dikkat çekici yapı özelliğine geliyorum.

Şûrâ ifadesi, ayetin ortasına, iki ibadetin arasına yerleştirilmiştir.

Bu tablo iki şey gösteriyor ve ikisi de metinden doğrulanabilir:

Birincisi — konum. Şûrâ, namaz ile infakın arasındadır. Ve bu ikisi, Kur'an'da en sık birlikte anılan iki ibadettir (yukīmûne's-salâte ve mimmâ razaknâhum yünfikūn — Bakara 2/3'te ve pek çok yerde). Yani sûre, birlikte gelmesi alışılmış bir çifti ayırıyor ve arasına danışmayı koyuyor.

Bu, doğrulanabilir bir dizim olgusudur.

İkincisi — kalıp. Dört öğenin üçü fiil cümlesi, biri isim cümlesi. Ve isim cümlesi olan, tam ortadaki.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir: iki fiil arasına konan bir isim cümlesi, listenin ritmini kırar. Ve kırılma, tam olarak topluluğun kendi işine geldiği yerde oluyor. Diğer üçü "yaptıkları" şeyler; bu, "oldukları" şey.

Bir karşılaştırma daha eklenebilir ve o da metinden doğrulanır: aynı liste otuz dokuzuncu ayette bir fiil cümlesiyle devam edecek (hüm yentesirûn). Yani isim cümlesi listede tek kalıyor.

min iki kez: mimmâ = min mâ. Hadîd 57/7'de bu kalıp işlendi: min, kısmîlik bildirir — "ondan bir kısmını". Tamamı değil.

Ve razaknâhum — "bizim verdiğimiz". İnfak edilen şeyin kaynağı, harcayan kişi değil. Hadîd'de bu, müstahlefîn kelimesi üzerinden ayrıntılı işlendi ve tekrarlamıyorum.

Buraya ait olan şudur: dört öğenin dördü de bir "verme" içeriyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı dört öğenin ortak yapısıdır: listede insanın elinde olan dört şey sayılıyor ve dördü de karşı tarafa aktarılıyor. Ve şûrâ, bu dizide "sözün" sırasıdır.

Ayetin söylediği şey bir usul değil, bir alışkanlıktır. Ve bu ayrım pratikte önemlidir: bir usul, kurulur ve işletilir; bir alışkanlık ise yokluğunda fark edilir.

Bir topluluğun "işi danışma" olması, danışma toplantıları yapması demek değildir. Ayetin kurduğu ölçü daha basittir ve emruhum kelimesinde durur: iş, kimin işi sayılıyor? Bir topluluğun içinde iş bir kişinin ya da bir çevrenin işi sayılıyorsa, danışma yapılsa bile şûrâ değildir; iş topluluğun kendi işi sayılıyorsa, biçim değişebilir.

Ve kökün resmi burada bir kez daha işliyor: bal kovandadır. Çıkarılmayan bal, olmayan baldır. Bir topluluk içinde söylenmeyen görüş de öyledir — vardır ama yoktur.