Duhân 15. ayet

İnnâ kâşifü'l-azâbi kalîlen, inneküm âidûn

"Biz azabı biraz kaldıracağız; siz yine döneceksiniz."

Cümle senekşifü (kaldıracağız) demiyor. Kâşifû — ism-i fâilin çoğulu, ve izafetle bağlanmış: kâşifü'l-azâb.

Arapçada ism-i fâil gelecek zamanı da karşılar; ama fiilden farkı vardır ve fark burada işliyor:

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: cümle bir vaad değil, bir tarif kuruyor. Kaldırma bir lütuf olayı olarak değil, karşı tarafın hâlini ortaya çıkaracak bir işlem olarak anlatılıyor.

Ve isim cümlesinin bir sonucu daha var: on ikinci ayetteki innâ mü'minûn da isim cümlesiydi. İki isim cümlesi karşı karşıya duruyor:

Aynı kalıp, aynı pekiştirme (inne), aynı yerleşiklik iddiası — iki zıt hüküm. Bunu doğrulanabilir bir dizim verisi olarak kaydediyorum; iki cümlenin bir cevaplaşma oluşturduğu ise benim okumamdır.

Kelime mansûbdur ve neyi nitelediği üzerinde iki okuma nakledilir:

Tercih dayatmıyorum. İkisinde de ortak olan şey, kaldırmanın eksik olmasıdır: ya süresi kısa, ya kendisi kısmî.

Kök: ع-و-د. Bürûc'de işlendi (yübdiü ve yuîd bahsinde): dönmek, tekrar etmek. İ'âde — geri getirme; âdet — tekrarlanan şey; maâd — dönülecek yer.

Ve kökün en öğretici tarafı buradadır: âdet ile avdet aynı kökten gelir. Bir şeye dönmek, o şeyi âdet edinmiş olmaktır.

Ayet "yine inkâr edeceksiniz" demiyor; "dönenlersiniz" diyor. Yani inkâr, gidilen bir yer değil, geri dönülen yer olarak adlandırılıyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: kelime, iman iddiasını bir sapma, inkârı ise asıl konum olarak tarif ediyor. On ikinci ayette söylenen innâ mü'minûn, bu okumaya göre bir dönüş değil, bir ara duraktır.

Şimdi bu üç ayetin (12, 13-14, 15) birlikte kurduğu şeye bakalım, çünkü sûrenin en yaygın insan durumu burada tarif ediliyor.

Döngü dört adımlıdır ve ayetler onu sırayla veriyor:

Ve dördüncü adım, birinci adıma bağlanınca döngü kapanıyor.

Kur'an bu döngüyü birçok yerde anlatır ve en açık örneği denizde fırtınaya tutulanlarınkidir: "Gemide bulundukları zaman, dini yalnız O'na has kılarak Allah'a yalvarırlar. Onları karaya çıkarıp kurtardığında ise hemen ortak koşarlar" (Ankebût 29/65). Aynı yapı Yûnus 10/22-23'te de vardır.

Duhân'ın bu ayetlerden farkı şudur — kendi okumam olarak kaydediyorum: oradaki ayetler döngüyü anlatır; Duhân döngüyü önceden ilan eder. İnneküm âidûn cümlesi, dönüş gerçekleşmeden önce söyleniyor.

Ve bu, ayeti bir gözlem cümlesi olmaktan çıkarıp bir teşhis cümlesi hâline getiriyor.

Şimdi teşhisin içeriğine bakalım. Sorulacak soru şudur: burada yanlış olan nedir?

Bir ayrım kaydetmek gerekiyor ve bunu kendi okumam olarak veriyorum. Sıkıntı anında Allah'a yönelmek, ayetin eleştirdiği şey değildir — Kur'an başka yerlerde darda kalanın çağrısına cevap verildiğini söyler (Neml 27/62). Eleştirilen şey, yönelmenin sebebi ile sonucu arasındaki ilişkidir.

Şöyle görülebilir:

Ayetin işaret ettiği şey bu ikinci sütundur. "Biz inanıyoruz" diyen kişi yalan söylemiyor olabilir; o an gerçekten inanıyordur. Ama inancını taşıyan şey azabın kendisidir — ve azap kalkınca taşıyıcı da kalkar.

Ve on üçüncü ayet tam olarak bunu söylüyordu: "Öğüt almak nereden olacak onlara? Oysa apaçık bir elçi gelmişti." Yani delil zaten vardı; kabul edilen şey delil değildi.

Bu okuma benimdir; dayanağı, üç ayetin sırasıdır: başvuru (12) → delilin zaten gelmiş olduğu hatırlatması (13) → dönüş hükmü (15).