Duhân 45-46. ayetler

Ke'l-mühli yağlî fi'l-butûn · Ke-ğalyi'l-hamîm

"Erimiş maden gibi karınlarda kaynar — kaynar suyun kaynaması gibi."

Art arda iki kâf (benzetme edatı) geliyor ve ikisi ayrı şeye benziyor. Bu, dikkatle okunmayı hak ediyor.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı iki terkibin yapısıdır: birinci benzetmenin müşebbehün bihi bir isim (el-mühl), ikincisininki bir masdar (ğaly). Yani biri neye benzediğini, öteki nasıl olduğunu söylüyor.

Ve bir sonucu var: madde ile hareket ayrı ayrı benzetiliyor. Metin tek bir görüntü vermiyor; iki katmanlı bir görüntü kuruyor.

Kök Meâric'de geniş olarak işlendi ve bu ayet orada zaten anıldı. Tekrarlamıyorum. Oradaki kaydın özeti:

"مَهْل — ağır davranmak, acele etmemek. Mühlet (süre tanımak), imhâl, temehhül aynı kökten. […] İki anlam arasındaki bağ: erimiş maden ağır akar. Suyun akışı hızlıdır; erimiş metalin akışı yavaş ve ağırdır."

Ve Meâric'nin kapanış kaydında şu düşülmüştü:

"ٱلْمُهْل'ün ne olduğu (erimiş maden / yağ tortusu) hakkında dilcilerin çoğunluğunun görüşü aktarıldı; kesin hüküm verilmedi."

Aynı kaydı burada da koruyorum.

Duhân'a özgü olan, kelimenin konumudur ve bu kaydedilmeye değer:

Aynı madde, üç ayrı konumda.

Bunu kendi okumam olarak sunuyorum, dayanağı üç ayetin lafzıdır: Meâric'te mühl bir kıyamet sahnesinin manzarasıdır; Duhân'da bir kişinin içindedir. Ve Meâric'de kökün "ağır akma" anlamı kaydedilmişti — bir şeyin ağır akması, dışarıdan bakıldığında bir görüntüdür; içeride olduğunda bir süredir.

Fiilin fâili üzerinde bir kıraat farkı nakledilir:

Kıraat okuyuşları hakkında hüküm vermiyorum. Anlam farkı küçüktür: kaynayan şey ya ağacın kendisi, ya ondan yapılan yemek.

Yukarıda kaydedildi ve burada bir kez daha görünüyor: iki sûre de butûn (karınlar) kelimesini kullanıyor, ama iki ayrı fiille.

Vâkıa'de kaydedilen tespit hatırlanmalı: "doymak bir tatmindir, doldurmak bir hacim işidir."

Duhân bir adım daha atıyor — kendi okumam olarak veriyorum: Vâkıa'da yemek girer; Duhân'da yemek girdikten sonra ne olduğu anlatılıyor. İki sûre aynı sahnenin iki anını tutuyor.

Kök Hâkka ve Meâric'de işlendi; Vâkıa'de sûre içi bir zincir olarak kaydedildi. Tekrarlamıyorum. Özeti: kelime hem "kaynar su" hem "candan dost" demektir; ikisi de kökteki sıcaklık fikrinden çıkar.

Duhân'a özgü olan, kelimenin iki geçişi arasındaki iş farkıdır:

Aynı kelime, iki ayet arayla, bir kez ölçü bir kez madde.

Bunu doğrulanabilir bir sûre içi tekrar olarak kaydediyorum.