Duhân 57. ayet

Fadlen min rabbike, zâlike hüve'l-fevzü'l-azîm

"Rabbinden bir lütuf olarak. İşte büyük kurtuluş budur."

Kelime mansûbdur ve neye bağlandığı üzerinde dilciler birkaç okuma nakleder:

Tercih dayatmıyorum. Üçünde de sonuç aynı yere varıyor.

Ve altıncı ayetle kalıp ortaklığı yukarıda kaydedildi:

İki cümle de aynı kalıptadır ve sûrenin iki ucunda duruyor.

Somut anlamı: bir şeyin gereğinden fazla olması, artması. Fadl — artan, geriye kalan. Fudûl — fazlalıklar. Fâdıl — üstün olan: kendinden beklenenin üstüne çıkan.

Ve kökün mantığı kaydedilmeye değer: fadl, hak edilenin üstündeki kısımdır. Yani kelime kendi içinde bir karşılıksızlık taşır — hak edilen şey fadl değil, ecr (ücret) ya da cezâ (karşılık) olurdu.

Şimdi ayetin yerleştirilme biçimine bakalım — kendi okumam olarak veriyorum.

Elli birinci ayetten beri anlatılan kişiler el-müttekīn diye adlandırıldı — yani bir şey yapmış olanlar. Korunmuşlar, sakınmışlar, kendilerini tutmuşlar.

Ve elli altıncı ayette Allah'ın onları koruduğu söylendi.

Elli yedinci ayet o korumayı yeniden adlandırıyor: fadl.

Yani cümle, iki ayet boyunca kurulan hak ediş zincirinin sonuna gelip, sonucu hak ediş dışına çıkarıyor.

Bu okuma benimdir; üç ayetin sırası ve fadl kelimesinin tarifi doğrulanabilir.

Ve bu, sûrenin genel tavrıyla uyumludur: altıncı ayette kitabın gelişi de rahmet diye adlandırılmıştı — yani hak ediş üzerinden değil.

Sûrenin dört yerde tekrarlanan kalıbı burada tamamlanıyor (6, 42, 49, 57).

Ve son geçişte kalıbın öznesi bir kişi değil, bir şey: zâlike — "bu".

Bunu doğrulanabilir bir sûre içi veri olarak kaydediyorum.

ٱلْفَوْز — kök ف-و-ز. Somut anlamı üzerinde dilciler iki dal kaydeder:

• فَازَ — kurtulmak, murada ermek, kazanmak.
• مَفَازَة — çöl, susuz geniş arazi.

İki anlam arasındaki bağ dilcilerce şöyle kurulur ve dikkat çekicidir: çöle mefâze denmesi ya iyimser bir adlandırmadır (helâk yeri olduğu için tersi söylenir), ya da oradan kurtulunması umulduğu içindir. Kesin hüküm vermiyorum; dilcilerin kurduğu bir ilişki olarak aktarıyorum.

Ve kelimenin taşıdığı fikir kazanmak değil, kurtulmaktır. Bir tehlikeden çıkmak.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve bir sonraki ayetle bağlanıyor: cümle "işte kazanç budur" demiyor. Kurtuluş, bir önceki ayette söylenen şeydir: cehennem azabından korunmak. Yani fevzin içeriği metnin kendisi tarafından verilmiş oluyor.

ٱلْعَظِيم — kök ع-ظ-م. Somut anlamı: kemik (azm). Azîm — iri kemikli, büyük. Kökün somut çekirdeği bir iskelet fikridir: bir şeyin taşıyıcı, sert kısmı.

Ve sıfat, sûrenin son fâsılalarından birini oluşturuyor.