Duhân 58. ayet

Fe-innemâ yessernâhü bi-lisânike leallehüm yetezekkerûn

"Biz onu ancak senin dilinde kolaylaştırdık — belki öğüt alırlar diye."

Baştaki fâ, bütün sûreye bağlanıyor. Elli yedi ayet boyunca anlatılanların ardından bir sonuç cümlesi kuruluyor.

Ve innemâ hasr (sınırlama) edatıdır: "ancak, sadece".

Neyin sınırlandığı üzerinde bir gözlem kaydediyorum: cümle "onu kolaylaştırdık" demiyor; "onu ancak senin dilinde kolaylaştırdık" diyor. Sınırlanan şey, kolaylaştırmanın aracıdır.

Kök birçok bölümde işlendi — Kamer'de kaydedildiği gibi: İnşirâh, Leyl, A'lâ, İnşikâk, Müzzemmil, Abese, Zâriyât. Somut anlamı: kolaylık, elverişlilik, zorlanmadan yapılabilirlik.

Ve Kamer'de bu ayet zaten anıldı:

"Kur'an aynı fiili kendisi için bir kez daha kullanır: 'Biz onu senin dilinde kolaylaştırdık' (Duhân 44/58; Meryem 19/97 — fe-innemâ yessernâhü bi-lisânike)."

Ve Kamer'de kalıp hakkında şu kaydedilmişti:

"Fiil II. bâb (tef'îl) kalıbındadır: yessera. Bu bâbın burada taşıdığı yük ta'diye (geçişli kılma) ve tedrîcdir: bir şeyi kolay hale getirmek. Yani Kur'an zaten kolay değildi de sonradan kolaylaştırıldı demek değil; kolay olarak verildi demektir."

Tekrarlamıyorum. Şimdi iki sûreyi karşılaştırıyorum — bu, istenen farkı gösteriyor.

İki ayet aynı fiili kullanıyor ve iki ayrı şeyi söylüyor.

Kamer, kolaylığın amacını veriyor: li'z-zikr — hatırlamak için. Kamer'de bu kaydedilmişti: "Ayet 'Kur'an'ı kolaylaştırdık' demiyor sadece; 'للذِّكْرِ kolaylaştırdık' diyor. Yani kolaylık belirli bir iş için verilmiş."

Duhân ise kolaylığın aracını veriyor: bi-lisânike — senin dilinde.

Bunu kendi okumam olarak sunuyorum, dayanağı iki edatın işidir: biri kolaylığın niçin olduğunu, öteki nasıl sağlandığını söylüyor. Ve ikisi birlikte tamamlanıyor: metin bir dilde verildiği için kolaydır, ve o kolaylık hatırlamak içindir.

Ve arkalarından gelen cümlelerin farkı da bunu tamamlıyor. Kamer soru soruyor (fe-hel min müddekir — "hatırlayan var mı?"); Duhân umut bildiriyor (leallehüm yetezekkerûn). İki cümle de ذ-ك-ر kökündendir.

Bir kayıt daha: aynı ifade Meryem 19/97'de de geçer (fe-innemâ yessernâhü bi-lisânike) — Duhân'daki cümleyle neredeyse birebir. Bunu bir lafız kaydı olarak veriyorum.

لِسَان — dil (organ) ve dil (konuşulan lisan). Arapçada aynı kelime ikisini de karşılar; ve Kur'an bu kelimeyi lisan anlamında sık kullanır.

Terkibin ne dediği üzerinde iki okuma nakledilir:

İki okuma birbirini dışlamıyor ve klasik tefsirlerde ikisi de nakledilir. Tercih dayatmıyorum.

Ve bir kayıt: sûrenin ikinci ayetiyle halka kapanıyor.

Yani sûre kitaba yemin ederek açıldı ve kitabın nasıl verildiğini söyleyerek kapanıyor.

Bunu doğrulanabilir bir sûre içi halka olarak kaydediyorum. Ve zamirin (-hü) merciine dair bir not: en yaygın okuma onu Kur'an'a döndürür; sûrenin ikinci ayetiyle bu bağ da desteklenir.

Yukarıda (13. ayette) bu bağ kaydedildi ve burada tamamlanıyor:

Aynı kök, iki zıt kip, sûrenin iki ucunda.

Ve çelişki değildir — kendi okumam olarak veriyorum: on üçüncü ayet azabın içindeki anı konuşuyordu, elli sekizinci ayet azabın öncesindeki zamanı. Yani sûre, öğüt alma imkânının hangi vakitte açık olduğunu söylüyor.

Ve fiil VIII. bâbdadır: tezekkere — hatırlamayı iş edinmek, kendi üzerine almak.

Lealle edatı hakkında bir kayıt: Arapçada bu edat "umulur ki" demektir ve Allah hakkında kullanıldığında, dilcilerin çoğunluğu bunu muhatap açısından açıklar: umut, muhatabın konumunu bildirir — kapı açıktır.