Kāf 21. ayet tefsiri

50/21

وَجَآءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَآئِقٌ وَشَهِيدٌ

Ve câet küllü nefsin meahâ sâikun ve şehîd

"Ve her nefis geldi; beraberinde bir süren ve bir şahit."

كُلُّ نَفْسٍ — teker teker

Ölçek yine tekile iniyor. Kalabalık anlatılmıyor; "her nefis" deniyor — yani tek tek.

نَفْس — kişi, can, kendisi. On altıncı ayette aynı kelime "içinde fısıldayan" için kullanılmıştı: mâ tüvesvisü bihî nefsüh. Aynı kelime, iki işte: önce insanın içinde konuşan, şimdi hesaba gelen.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum.

سَآئِق — süren

Kök: س-و-ق. Sürmek, önüne katıp götürmek. Sevk — bir şeyi ileri doğru sürmek; sûk (çarşı) — malın sürüldüğü, sevk edildiği yer; sâk (bacak) — yürümeyi sağlayan.

Kökün somut kullanımı hayvan sürmektir: çobanın sürüyü önüne katması. Kelime bir yön verme ve isteğe bakmama taşır.

شَهِيد — şahit

Kök: ش-ه-د. Görmek, hazır bulunmak, tanıklık etmek. Şehâdet — hazır bulunup gördüğünü söylemek; meşhed — tanıklık yeri; şehîd — hem tanık, hem (Kur'an'daki başka kullanımlarda) canını veren.

Kelimenin kökünde hazır bulunma var — bu, on yedinci ayetteki kaîd (oturmuş, hazır) ve on sekizinci ayetteki atîd (hazır bekleyen) ile aynı alanda duruyor.

İki refakatçi ne yapıyor?

	*sâik*	*şehîd*
İşi	Getirmek	Anlatmak
Yönü	İleri — hareket	Geri — geçmiş
Zorlaması var mı	Var	Yok

Biri kişiyi oraya getiriyor, öteki oraya ne getirdiğini söylüyor.

Müfessirler bu ikisinin kim olduğunda ayrılır:

Görüş	Kim
İki melek	17. ayetteki iki alıcı; biri sürüyor, biri tanıklık ediyor
Bir melek, bir amel defteri/organ	Süren melek, şahit ise kişinin kendi amelleri ya da uzuvları
Bir melek, bir karîn	23. ve 27. ayetlerdeki karîn ile ilişkilendirilir

Bu ihtilafta tercih yapmıyorum. Kur'an insanın kendi uzuvlarının şahitlik etmesinden de söz eder ("O gün ağızlarını mühürleriz; elleri bize konuşur, ayakları yaptıklarına şahitlik eder" — Yâsîn 36/65), ve bu, ikinci okumaya bir dayanak sağlar.

Kaydedilebilecek olan şudur: ayet kimliği değil işlevi bildiriyor. Getiren var, anlatan var.

شَهِيد kelimesinin sûre içinde geri dönüşü

Kelime otuz yedinci ayette bir kez daha gelir — ama tamamen farklı bir yerde:

…ev elka's-sem'a ve hüve şehîd — "…yahut hazır olarak kulak veren."

Yirmi birde şehîd, kişinin yanındaki tanıktır. Otuz yedide şehîd, kişinin kendisinin niteliğidir: hazır bulunan, dikkatini vermiş olan.

Aynı kelime, iki ayrı özne. Ve ikisinde de kökün asıl anlamı — hazır bulunmak — işliyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum ve şunu ekliyorum, kendi okumam olarak: dünyada şehîd olan (dikkatiyle hazır bulunan) kişi ile âhirette yanında şehîd bulunan kişi, aynı kökle anılıyor. Hazır bulunmayı burada yapmayanın yanına, orada bir hazır bulunan veriliyor.