Kāf 9. ayet

Ve nezzelnâ mine's-semâi mâen mübâraken fe-enbetnâ bihî cennâtin ve habbe'l-hasîd

"Gökten bereketli bir su indirdik; onunla bahçeler ve biçilecek tane bitirdik."

Kök: ن-ز-ل. İnmek, indirmek.

Fiil tef'îl babında: nezzele, enzele değil. Arapçada tef'îl babı çoğu zaman çokluk, tekrar ya da tedricîlik bildirir.

Dilcilerin bu iki kalıp arasında kaydettiği ayrım şudur: inzâl toptan indirmeyi, tenzîl parça parça ya da tekrar tekrar indirmeyi bildirir. Bu ayrım her yerde keskin biçimde işlemez ve Kur'an iki kalıbı bazen birbirinin yerine kullanır; ama yağmur için tenzîl kalıbının kullanılması bağlamla uyumludur: yağmur bir kez değil, tekrar tekrar iner.

بَرَكَة — kök ب-ر-ك. Kök Mülk ve Rahmân bahislerinde geçti.

Somut anlamı üzerinde durmaya değer. Dilciler kökü şöyle açar:

• بَرَكَ الجَمَل — deve çöktü, dizlerini kırıp yere oturdu.
• بِرْكَة — havuz, su birikintisi; suyun durup kaldığı yer.
• بَرَكَة — artan ve kalıcı olan hayır.

Kökün merkezinde iki şey var: yerleşmek ve çoğalmak. Bereket, çok olan değil; çok olup kalandır. Gelip geçen bolluğa bereket denmez.

Ve suyun "mübârek" diye anılması bu anlamla tam uyumludur: su iner, toprakta kalır, ve orada çoğalarak devam eder. Bir kere gelip biten bir şey değil, kalıcı bir üretim zincirini başlatan şey.

فَ edatı ardışıklık bildiriyor: indirdik, ardından bitirdik. Ve بِهِ (onunla) aracı gösteriyor.

Yani ayet, ara sebebi gizlemiyor. "Biz bitirdik" derken suyu atlamıyor; "onunla bitirdik" diyor. Sebeplerin varlığı kabul ediliyor, ama sebebin de kimin elinde olduğu söyleniyor.

Bu, Vâkıa bahsindeki dört delilin mantığıyla aynıdır ve orada şöyle kaydedilmişti: "sûre 'siz hiçbir şey yapmıyorsunuz' demiyor. Yaptığınız şeyin ne olduğunu ayırıyor." Kāf'ta ayrılan şey insanın fiili değil, suyun fiilidir: su araçtır, fâil değil.

جَنَّة — kök ج-ن-ن. Örtmek, gizlemek. Cennet, ağaçları birbirine girmiş, toprağı örten bahçedir. Aynı kökten cinn (görünmeyen), cenîn (rahimde örtülü olan), mecnûn (aklı örtülmüş) gelir.

حَبّ — tane, tohum. ٱلْحَصِيد — kök ح-ص-د: biçmek, hasat etmek.

Ve burada yine fa'îl vezninin edilgen anlamı var: hasîd — "biçilen". Dördüncü ayetteki hafîz için kaydedilen kalıp meselesi burada da işliyor, ama burada anlam tartışmasızdır: tane biçilen şeydir, biçen değil.

İki nesnenin yan yana konması bir ayrım kuruyor:

Ve ikincisinin adı, sonuyla konmuş. Tahıl "buğday" ya da "ekin" diye değil, "biçilecek olan" diye anılıyor.

Bunu kendi okumam olarak veriyorum ve sûrenin konusuyla bağı açıktır: sûre ölüm ve diriliş üzerinedir. Ve burada bitkilerden biri kesileceği vurgulanarak anılıyor. Bir sonraki ayette hurma yükseldiği vurgulanarak anılacak. Biçilen ve yükselen: iki yön yan yana.

Bu bağı zorlamadan kaydediyorum; ayet böyle bir bağ kurduğunu söylemiyor.