Zâriyât 59-60. ayetler

Fe-inne li'llezîne zalemû zenûben misle zenûbi ashâbihim fe-lâ yesta'cilûn · Fe-veylün li'llezîne keferû min yevmihimü'llezî yûadûn "Zulmedenler için, arkadaşlarının payı gibi bir pay vardır. Öyleyse acele etmesinler. Vaad edildikleri günlerinden dolayı, inkâr edenlerin vay haline!"

Ve bu kelime, sûrenin en somut görüntülerinden birini taşıyor.

Kök: ذ-ن-ب. Somut anlamı: kuyruk. Zeneb — kuyruk.

Ve buradan türeyenler:

• ذَنُوب — su dolu büyük kova. Dilcilerin verdiği izah: kuyudan çekilen kovanın altında kalan, sarkan kısmı kuyruğa benzetilir.
• Ve kelimenin kullanımı: kuyudan sırayla su çekenlerin her birine düşen kova.

Ve asıl mesele bu ikinci kullanımdır.

Çölde bir kuyu ortak maldır. Su çekmek sırayla yapılır ve herkes kendi kovasını çeker. Zenûb, "sıradaki kişinin payı"dır.

Yani ayet diyor ki: zulmedenlerin de bir kovası var — arkadaşlarınınki gibi.

Ve benzetmenin işlediği üç nokta:

Bir — pay eşittir. Misle zenûbi ashâbihim — arkadaşlarının kovası gibi. Aynı kuyudan, aynı ölçüyle.

İki — sıra vardır. Kuyuda herkes aynı anda su çekmez. Sıra beklenir. Ve bu, bir sonraki cümlenin gerekçesidir: fe-lâ yesta'cilûn — acele etmesinler.

Üç — sıranın gelmemesi, payın olmadığı anlamına gelmez. Kuyunun başında bekleyen kişi, payının verilmeyeceğini düşünmez; sırasının gelmediğini bilir.

Ve bu, sûrenin on dördüncü ayetiyle halkayı kapatıyor.

Orada aynı fiil geçmişti: hâze'llezî küntüm bihî testa'cilûn — "acele isteyip durduğunuz şey buydu."

Şimdi aynı fiil, aynı kökten, ama olumsuz emir kipinde: fe-lâ yesta'cilûn.

Sûre, on dördüncü ayette alay ettiği talebe elli dokuzuncu ayette bir cevap veriyor. Ve cevap bir tarih değil, bir sıra: payınız var, ama sıranız var.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; kelimenin somut anlamı (kova, sıradaki pay) dilcilerin kaydettiğidir ve iki ayetteki fiilin aynı kökten olması metinde açıktır.

Kim? Klasik kaynaklarda iki izah:

Birincisi daha güçlüdür, çünkü sûre otuz dört ayetini o kavimlere ayırmıştı ve ashâb kelimesi burada "aynı işi yapanlar" anlamında rahatça okunur.

Ve bu okuyuş, elli üçüncü ayetteki tespiti tamamlıyor: "bunu birbirlerine mi tavsiye ettiler?" Aynı sözü söyleyenler, aynı payı alıyor.

وَيْل kelimesi Mürselât 77/15 bahsinde işlendi; tekrarlamıyorum. Özeti: kelime bir helâk ve azap bildirimi olarak kullanılır, ve Mürselât'ta on kez tekrarlanan nakaratın merkezindeydi.

Ve burada tek kez geçiyor — sûrenin son ayetinde.

Ve dizim ilginçtir: veylün li'llezîne keferû min yevmihim.

Min harfi burada sebep bildiriyor: "günlerinden dolayı". Yani azap, günün kendisinden çıkıyor.

Ve tamlamaya dikkat: yevmihim — "onların günü". Gün onlara izafe edilmiş.

Kur'an'da gün genellikle başka türlü anılır: yevmü'd-dîn, yevmü'l-kıyâme, yevmü'l-fasl — yani günün adı, o gün olacak şeyden alınır. Burada ise gün, onların günü.

Bu izafenin ne yaptığını görmek gerekiyor: gün artık genel bir olay değil, kişisel bir randevu. Ve on ikinci ayette sordukları soruya ("hesap günü ne zamanmış?") sûre son ayette dolaylı bir cevap veriyor: o gün, sizin gününüz.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; tamlamanın kendisi metinde durur.

Ve sûre bir vaadle kapanıyor: ellezî yûadûn — "vaad edildikleri". Aynı kök (و-ع-د) sûrenin beşinci ayetinde de vardı (mâ tûadûne) ve yirmi ikinci ayette de (ve mâ tûadûn).

Yani sûre, üç yerde aynı kökle bir söz hatırlatıyor:

Sûre bir vaadin doğruluğunu ilan ederek açılıyor ve o vaadin gününü hatırlatarak kapanıyor. Aradaki elli beş ayet, o vaadin niçin doğru olduğunun dökümüdür.