Tûr 9-10. ayetler

Yevme temûru's-semâü mevrâ · Ve tesîru'l-cibâlü seyrâ "O gün gök çalkalanır da çalkalanır, ve dağlar yürür de yürür."

İki ayet birebir aynı yapıda:

Mef'ûl-i mutlak, fiilin masdarının pekiştirme için tekrarlanmasıdır; Mürselât bölümünde işlendi. Türkçede "çalkalandıkça çalkalanır" gibi karşılanır.

Ve iki ayette de aynı yapının kullanılması bir eşleştirme kuruyor: gökte olan ile yerde olan, aynı kalıpla anılıyor.

Dikkat: ikisi de etken. Gök çalkalanıyor, dağlar yürüyor — bir şey onlara yapılmıyor, kendileri hareket ediyor.

Ve bu, yeminle karşıtlık kuruyor. Beş yemin duran ve kendisine bir şey yapılmış nesnelere edilmişti (ism-i mef'ûl). Dokuz ve onuncu ayetlerde nesneler hareket ediyor ve etken kalıpta.

Yani sûre, duran şeylere yemin edip sonra onların hareket edeceğini söylüyor.

Ve bu, yeminin gücünü artırıyor: yemin edilen şeylerin sabitliği tartışılmaz; ve o gün o sabitlik bitecek.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum. Ama iki bölümün kalıp farkı yukarıda tablo halinde verildi ve metinde açıktır.

Kök: م-و-ر. Ve kelimenin anlamı üzerinde dilciler birkaç şey kaydeder:

• مَارَ — gidip geldi, çalkalandı, dalgalandı.
• مَوْر — bir şeyin hızlı ve düzensiz gidip gelmesi; dalgalanma.
• Ve kökün bir kullanımı: toz ya da suyun dönerek hareket etmesi.

Kelime Kur'an'da yalnız burada geçer: "O gün gök bir çalkalanışla çalkalanır." Kehf 18/99'daki yemûcü benzer görünse de kökü ayrıdır (م-و-ج, dalga), bu kök değildir. İki kökü karıştırmamak gerekiyor: م-و-ر (çalkalanmak) ve م-و-ج (dalgalanmak) ayrı köklerdir.

Bu kaydı, iki kelimenin anlam yakınlığı yanıltıcı olduğu için düşüyorum.

Ve göğün "çalkalanması" ne demek? Klasik kaynaklarda birkaç izah nakledilir: yerinden oynaması, dokusunun bozulması, düzeninin dağılması. Bir tercih dayatmıyorum.

Ama şu kaydedilebilir: Kur'an'ın gök için kullandığı kıyamet fiilleri bir örüntü gösteriyor ve bu tefsirde birkaç yerde toplandı — inşakkat (yarıldı, İnşikâk 84/1), furicet (aralandı, Mürselât 77/9), kuşitat (sıyrıldı, Tekvîr 81/11), infetarat (yarıldı, İnfitâr 82/1). Mürselât bölümünde üç yarılma fiili (ferc, fatr, şakk) karşılaştırılmıştı.

ٱلْمَوْر bu listeye ayrı bir şey ekliyor: yarılma değil, çalkalanma. Yani gök parçalanmıyor; kıvamı bozuluyor.

Ve bu, sûrenin beşinci ayetiyle bir karşıtlık kuruyor: orada gök es-sakfü'l-merfû' — yükseltilmiş tavan. Tavanın özelliği düz ve sabit olmasıdır. Çalkalanan bir tavan, tavan olmaktan çıkar.

Bunu bir sûre içi bağ olarak kaydediyorum.

Kök: س-ي-ر. Yürümek, yol almak. Seyr, seyyâre (yürüyen kafile / gezegen), sîret (bir kişinin yürüyüşü, hayat hikâyesi) aynı kökten.

Ve bu ayet bu tefsirde iki kez anıldı.

Kâria bölümünde Kur'an'ın dağlar için kullandığı kıyamet tasvirleri tablo halinde verilmiş ve bu ayet listeye konmuştu. Hâkka bölümünde de kaydedilmişti: "Kur'an'ın kıyamet sahnelerinde dağlar genellikle yerinde dönüşür: yürütülür (Tûr 52/10), savrulur (Tâhâ 20/105), atılmış yün gibi olur (Kâria 101/5), toz olur (Vâkıa 56/6)."

Ve Nebe bölümünde bu ayetin bir özelliği ayrıca kaydedilmişti: "Orada Tûr 52/10 anılmıştı… Orada fiil etken; burada edilgen."

Yani Nebe 78/20'de dağlar süyyirat (yürütüldü — edilgen), Tûr 52/10'da tesîru (yürür — etken).

Tekrarlamıyorum. Buraya eklenecek olan: bu sûrede etken kalıbın seçilmesi, dokuzuncu ayetle uyumludur. İki ayet de etken; ikisi de nesnelerin kendi hareketini gösteriyor.

Ve etken kalıbın bir sonucu var: dağların yürümesi, dışarıdan uygulanan bir kuvvet gibi değil, dağların doğasının değişmesi gibi sunuluyor. Yürüyen dağ, artık dağ değildir — çünkü dağın tanımı, yerinden oynamamasıdır.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum.

Ve birinci ayetle halka: sûre bir dağa yemin ederek açıldı (ve't-Tûr). Onuncu ayette dağlar yürüyor.

Yemin edilen şeyin cinsi, on ayet sonra dağılıyor. Bunu bir sûre içi bağ olarak kaydediyorum.