Tûr 11-12. ayetler

Fe-veylün yevmeizin li'l-mükezzibîn · Ellezîne hüm fî havdın yel'abûn "İşte o gün, yalanlayanların vay haline! Onlar ki bir dalış içinde oyalanıp dururlar."

On birinci ayet, Mürselât'ın nakaratıyla neredeyse birebir aynıdır.

Mürselât bölümünde bu cümle ayrıntılı olarak işlendi: veyl kelimesi, yevmeizin'in öne alınması, mükezzibîn kalıbı ve tekrarın işlevi tablo halinde verildi. Ve orada Mutaffifîn 83/10 ile aynılık da kaydedildi.

Tekrarlamıyorum. Buraya eklenecek iki şey var.

Bir — fâ'nın işi. Mürselât'ta cümle bağlaçsızdı; burada başında fâ var ve bu, cümleyi bir öncekine bağlıyor.

Yani cümle bağımsız bir nakarat değil; dokuz ve onuncu ayetlerin (gök çalkalanır, dağlar yürür) sonucu. Türkçede "işte o zaman" diye karşılanır.

İki — tekrar yok. Mürselât'ta bu cümle on kez geçip sûreyi bölüyordu. Tûr'da bir kez geçiyor.

Ve bu, iki sûrenin farklı kurulduğunu gösteriyor: Mürselât nakaratla bölünmüş bir metindi; Tûr'un bölünmesi başka bir şeyle yapılıyor — otuz beşinci ayetten itibaren soru edatıyla.

Bunu bir yapı gözlemi olarak kaydediyorum.

Kök: خ-و-ض. Bu kök Müddessir 74/45 bahsinde işlendi; tekrarlamıyorum. Oradaki tespitin özeti: havdın somut anlamı suya girip çamurunu karıştırarak yürümektir, ve Müddessir'de kaydedilen sonuç "birlikte yapılan boş meşguliyet" olmuştu. Ve Müddessir bölümünde bu ayet zaten anıldı.

Ve Zâriyât 51/11'de aynı alandan bir kelime işlendi: ğamre (suyun örtmesi). Orada iki kelime tablo halinde karşılaştırıldı: havd içine girmektir (etken, kişi kendisi yapıyor), ğamre içinde kalmaktır (bir hâl, kişi kaplanmış).

Tekrarlamıyorum. Buraya eklenecek olan, ikinci fiil.

يَلْعَبُونَ — kök ل-ع-ب: oynamak, eğlenmek. Lu'b — oyun. Kur'an dünya hayatını bu kelimeyle niteler: "Dünya hayatı ancak bir oyun ve eğlencedir" (En'âm 6/32; Ankebût 29/64).

Ve iki kelimenin bir arada olması bir tarif kuruyor:

Yani cümle şunu söylüyor: bir ortam var (bulanık su) ve o ortamda bir iş yapılıyor (oyun).

Ve oyunun tanımı burada belirleyici. Oyun, sonucu olmayan ciddiyettir: oyuncu ciddi çaba harcar, ama harcadığı çabanın oyun dışında bir karşılığı yoktur.

Tekâsür bölümünde lehv kelimesi için kaydedilen tespit buraya bakıyor: "mesele bir kötülük yapmak değil, dikkatin başka bir yere bağlanmasıdır."

Ve Zâriyât 51/11'deki sâhûn (dalgın) kelimesi de aynı alandaydı.

Üç sûrenin üç kelimesi bir arada:

Ve üçüncüsü en zorudur, çünkü kişi meşguldür. Boş duran birine "boş duruyorsun" denebilir; oynayan birine denemez — oynayan kişi çalışıyordur.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; üç kelimenin kök anlamları ilgili bölümlerde tek tek verildi.

ٱلَّذِينَ هُمْ — sıfat cümlesi. Mâûn 107/5 ve Meâric 70/22-34 bahislerinde bu kalıp işlendi: hüm zamiri gramer açısından zorunlu değildir; eklenmesi tahsis ve pekiştirme içindir.

Bu iki kelimenin tarif ettiği hal, bugün özellikle görünür.

Ve görünür olmasının sebebi, tarifin "boş durma" demiyor olmasıdır. Havd bir hareket, la'b bir uğraştır. İkisi de zaman ve dikkat tüketir; ikisi de yorar.

Modern hayatın en bol ürettiği şey, tam olarak budur: meşgul edici ama biriktirmeyen uğraşlar. Bir insan gün boyu okuyabilir, izleyebilir, tartışabilir, yorum yazabilir — ve gün sonunda elinde bir şey kalmayabilir. Boş durmamıştır; ama bir şey de olmamıştır.

Ve ayetin kaydettiği asıl zorluk şu: boş duran biri boş durduğunu bilir. Oyunda olan bilmez, çünkü oyun ciddi görünür — kuralları vardır, kazananı vardır, heyecanı vardır.

Tekâsür bölümünde lehv için kaydedilen teşhis (dikkatin yer değiştirmesi) ve Zâriyât 51/11'de sâhûn için kaydedilen (dikkatin orada olmaması), bu üçüncü halle birlikte bir dizi tamamlıyor: dikkat başka yere gidiyor, orada olmuyor, ve başka bir işle doluyor.

Bunu ayetin bir uygulaması olarak kaydediyorum; ayet bir çağ tarifi yapmıyor, bir hal tarif ediyor.