Necm 59-61. ayetler

E-fe-min hâze'l-hadîsi ta'cebûn · Ve tadhakûne ve lâ tebkûn · Ve entüm sâmidûn "Şimdi siz bu söze mi şaşıyorsunuz? Gülüyorsunuz ve ağlamıyorsunuz. Ve oyalanıp duruyorsunuz."

Fasıla ikinci kez kırılıyor: -e sesinden -ûn sesine geçiliyor. Üç ayet arka arkaya aynı sesle bitiyor ve muhatap yeniden çoğullaşıyor.

Kök: ح-د-ث. Somut anlamı: yeni olmak, sonradan olmak. Hadîs — yeni; ve oradan söz, haber (yeni söylenen).

Mürselât bölümünde bu kelime işlendi ve tam bu ayet örnek olarak verilmişti:

Kur'an'ın kendisi için bu kelimeyi kullanması birkaç yerde görülür: - "Allah, sözün en güzelini indirdi." (Zümer 39/23) — ahsene'l-hadîs. - "Bu söze mi şaşıyorsunuz?" (Necm 53/59) — e-fe-min hâze'l-hadîs.

Ve kelimenin buradaki seçimi kayda değer. Kur'ân, vahy, kitâb denebilirdi. حَدِيث denmiş — en yalın, en nötr kelime: söz.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: ayet, muhatabın şaştığı şeyi onların gördüğü gibi adlandırıyor. Onlar için bu bir "söz"dür. Ve ayet o adlandırmayı kabul edip soruyu onun üzerine kuruyor.

Kök: ع-ج-ب. Aceb — şaşkınlık; acîb — şaşırtıcı; i'câb — beğenip hayran olma.

Ve dizimde bir öne alma var: e-fe-min hâze'l-hadîsi ta'cebûn — "bu söze mi şaşıyorsunuz?"

Câr-mecrûr öne alınmış. Yukarıda kaydedildiği gibi bu, hasr ya da vurgu bildirir. Yani: şaşılacak bunca şey varken, şaşırdığınız şey bu mu?

Ve sorunun anlamı, bir önceki bloğun listesiyle birlikte okununca çıkıyor. Kırk üçüncü ayetten elli üçüncü ayete kadar sayılanlar: güldürme, ağlatma, öldürme, diriltme, bir damladan insan çıkarma, ikinci yaratılışı üstlenme, yıldızların Rabbi olma, kavimleri helâk etme.

Bunların hepsi sayıldı ve muhatap şaşırmadı. Şaşırdığı tek şey: söz.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum; ayetlerin sırası ve öne alma ise metnin verisidir.

Yukarıda 43-44. ayetler bölümünde bu bağ kurulmuştu; burada tamamlıyorum.

43. ayet: ve ennehû hüve أَضْحَكَ وَأَبْكَىٰ 60. ayet: وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَ

Aynı iki kök, on yedi ayet arayla. Ve fark iki yerde:

Ve muzâri kipinin işi burada önemlidir: tadhakûn — "gülmektesiniz, gülüp durmaktasınız." Arapçada muzâri, süreklilik ve tekrar bildirir. Yani bir kerelik bir gülme değil, bir hâl.

Ayetin kurduğu şey şudur ve kendi okumam olarak kaydediyorum:

İnsana iki tepki verilmiş — biri sevinç için, biri keder için. Kırk üçüncü ayet ikisinin de aynı kaynaktan geldiğini söylüyor. Altmışıncı ayet, muhatabın bu iki tepkiden yalnızca birini kullandığını kaydediyor.

Ve bu bir ahlâk eleştirisi değil, bir tepki eleştirisi. Ayet "kötüsünüz" demiyor; "verilen habere yanlış tepki veriyorsunuz" diyor. Bir uyarı karşısında gülmek, tepkinin kendisinin bozulduğunu gösterir.

Kök tekrarı metnin verisidir ve sayılabilir; "denge bozulması" yorumu benimdir.

Kök: س-م-د. Ve bu kök Kur'an'da yalnızca burada geçer.

Ve gerçek bir ihtilaf var:

Bu görüşlerin hepsi kaynaklarda vardır ve tercih yapmıyorum.

Ancak şu kaydedilebilir: dördü de bir hareketsizlik ya da yön değiştirmeme hâlini tarif ediyor. Gaflet, kibir, eğlence ve dikilme — hepsinde ortak olan şey, haberin karşısında bir konum değişikliği olmaması.

Ve dizimdeki yeri bunu destekliyor: ayet ve entüm (isim cümlesi) ile kuruluyor. Arapçada isim cümlesi süreklilik ve sabitlik bildirir; fiil cümlesi ise oluş ve değişim. Yani üç ayetlik dizinin sonu, bir fiilden bir hâle geçiyor.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum; cümle türü farkı ise gramer verisidir.