وَلَوْلَآ أَن كَتَبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِمُ ٱلْجَلَآءَ لَعَذَّبَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَلَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ عَذَابُ ٱلنَّارِ
"Eğer Allah onlara sürgünü yazmamış olsaydı, dünyada onları başka bir azapla cezalandırırdı. Ahirette ise onlar için ateş azabı vardır."
- جَلَا (celâ) — açtı, ortaya çıkardı, temizledi. Kılıcı parlatmak: celâ's-seyfe.
- تَجَلَّى (tecellî) — açığa çıkmak, görünür olmak.
- جَلَاء (celâ') — bir yerin sakinlerinin oradan çıkması, yerin boşalması.
"Sürgün" için niçin bu kelime? Çünkü celâ', sürgün edilenin gitmesinden çok, geride kalan yerin boşalması ve açığa çıkmasıdır. Kelime olaya, giden tarafın değil, kalan mekânın açısından bakıyor: ev boşaldı, örtüsü kalktı, içi göründü.
Bir gözlem. A'râf 7/143'te aynı kök bir dağ ile birlikte geçiyordu ve sonuç dağın parçalanmasıydı. Bu sûrenin 21. ayetinde de bir dağın parçalanması anlatılacak (mütesaddian). İki sahne arasında bir yankı var; ama farklı köklerle kurulduğu için bunu bir bağ olarak değil, bir gözlem olarak kaydediyorum.
لَوْلَآ ... لَـ yapısı Arapçada "eğer o olmasaydı, şu olurdu" anlamını verir: gerçekleşmemiş bir şart ve onun gerçekleşmemiş sonucu.
Bu, sûrenin tonunu değiştiren bir cümledir. Sürgün, ağır bir şey olarak anlatılmıyor; daha ağır olanın yerine geçmiş bir şey olarak anlatılıyor.
Ve bunun bir başka sonucu var: ayet, olayı bir intikam olarak değil, ölçülmüş bir karşılık olarak konumlandırıyor. Bir önceki ayetin fasılasındaki el-Hakîm ismi burada işliyor — güç, hikmete bağlı.
Kur'an'ın "dünyada azap" dediği şey, önceki toplulukların helâki bağlamında sıkça geçer: Âd, Semûd, Lût kavmi. Bu ayet, o kalıbın uygulanmadığını söylüyor. Yani sürgün, helâk yerine konmuş bir hükümdür.
Bu ayrım Kur'an'da tutarlıdır ve önemlidir: dünyada bir şeyin başa gelmemesi, hesabın kapandığı anlamına gelmiyor; başa gelmesi de hesabın ödendiği anlamına gelmiyor. İki defter ayrı.