Haşr 4. ayet

Zâlike bi-ennehüm şâkkullâhe ve rasûleh, ve men yüşâkkillâhe fe-innallâhe şedîdü'l-ikāb

"Bu, onların Allah'a ve Resulüne karşı ayrı safta durmaları sebebiyledir. Kim Allah'a karşı ayrı safta durursa, şüphesiz Allah'ın cezası çetindir."

Kök: ش-ق-ق. Kökün asıl anlamı yarmak, ikiye ayırmak, çatlatmaktır.

Bu kök bu tefsirde birkaç yerde geçti:

• Târık 86/12 bölümünde, toprağın yarılmasını anlatan üç kökten biri olarak: falq, sad', şakk.
• "Sonra toprağı bir yarışla yardık" (Abese 80/26).
• İnşikâk sûresi — göğün yarılması: ize's-semâü'nşakkat.

Şimdi müfâale babına bakalım: شَاقَّ.

Şıkk, bir şey yarıldığında ortaya çıkan iki parçadan biridir — "yarım", "taraf". Yani müşâkka, "sen bir şıkta, ben öbür şıkta" demektir.

Bu, muhalefetin kökteki tarifidir ve son derece somut bir görüntü verir: ortada bir bütün vardı; bir taraf onu ikiye ayırdı ve kendini öbür yarıya koydu.

Ve şimdi bir önceki sûreyle bağ kurmak gerekiyor.

Mücâdele sûresi boyunca aynı olgu için ح-د-د kökü kullanılıyordu: muhâdde — sınır çekmek, karşı tarafta bir hudut ilan etmek.

Haşr'da aynı olgu için ش-ق-ق kullanılıyor: müşâkka — bütünü yarıp öbür parçaya geçmek.

İki komşu sûre, aynı fikri iki farklı somut görüntüyle veriyor. Biri sınır çizgisini, öteki yarılan bütünü öne çıkarıyor.

Ve kökün üç ölçekteki kullanımı ilginç bir tablo oluşturuyor:

Aynı fiil, üç ölçekte. Toprağın yarılması verimliliktir; göğün yarılması kıyamettir; safların yarılması ise bir suç olarak kaydediliyor.

Cümlenin ikinci yarısı, olayı bir kuralın örneği haline getiriyor: "kim ... ise".

Ve bir ayrıntı: ilk cümlede "Allah'a ve Resulüne" denirken, ikinci cümlede yalnızca "Allah'a" deniyor. Klasik müfessirler bunu şöyle açıklar: Resule karşı durmak zaten Allah'a karşı durmaktır; ikinci cümlede hüküm asla irca ediliyor.

شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ — Kök: ع-ق-ب. Akıb: bir şeyin arkası, sonu; topuk (akib). İkāb: bir fiilin ardından gelen karşılık.

Yani ikāb, keyfî bir ceza değil; fiilin peşinden gelen şeydir. Kelime, ceza ile fiil arasında bir zaman ve nedensellik bağı kuruyor. Aynı kökten âkıbet (son, varılan yer) ve ta'kīb (izlemek, peşine düşmek).

Bu, sûrenin 17. ayetinde tekrar dönecek: فَكَانَ عَٰقِبَتَهُمَآ — "ikisinin âkıbeti şu oldu".