6/162-165 — Sûrenin kapanışı
Kul inne salâtî ve nüsükî ve mahyâye ve memâtî lillâhi rabbi'l-âlemîn · Lâ şerîke leh ve bi-zâlike ümirtü ve ene evvelü'l-müslimîn
"De ki: 'Benim namazım, ibadetim, hayatım ve ölümüm, âlemlerin Rabbi olan Allah içindir. O'nun ortağı yoktur. Bana böyle emredildi ve ben müslümanların ilkiyim.'"
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: liste dar olandan (namaz) geniş olana (hayat), oradan elde olmayana (ölüm) doğru gidiyor. Ve dördü tek bir tamlamayla bağlanıyor: lillâhi rabbi'l-âlemîn.
و-ز-ر ilkesi dizinde altı yerde işlendi: Necm 53/38, Zümer 39/7, Fâtır (Melâike) 35/18, Lokmân 31/33, Ankebût 29/12-13, İsrâ 17/15. Yedinci halka burasıdır.
Ve En'âm'ın eklediği kaydedilmelidir: ilkeden önce bir cümle geliyor — ve lâ teksibü küllü nefsin illâ aleyhâ. Yani kazanmanın da yükün de kişiye ait olduğu, aynı ayette iki kez söyleniyor.
وَهُوَ ٱلَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَٰٓئِفَ ٱلْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَٰتٍ لِّيَبْلُوَكُمْ فِى مَآ ءَاتَىٰكُمْ (165)
"Sizi yeryüzünde birbirinizin ardından gelenler kılan, verdikleriyle sizi sınamak için kiminizi kiminizin üstünde derecelere yükselten O'dur."
خَلَٰٓئِف — Fâtır (Melâike) 35/39'da işlendi ve orada kaydedilmişti: halifelik bir imtiyaz değil, sonucu kişiye ait bir görev. Oraya dayanıyorum.
Ve son cümle kaydedilmeye değer: li-yeblüveküm fî mâ âtâküm — "size verdikleriyle sizi sınamak için."
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı sûrenin bütünüdür: sûre, insanların kendi koydukları yasakları (136-140), kendi uydurdukları payları ve kendi kurdukları üstünlükleri anlattı. Kapanışta, gerçekten var olan derece farkının bir sınama aracı olduğu söyleniyor — yani fark inkâr edilmiyor, işlevi belirtiliyor.
Ve Kehf 18/7'de (innâ cealnâ mâ ale'l-ardı zîneten lehâ li-neblüvehüm eyyühüm ahsenü amelâ) aynı yapı işlendi. İki sûre aynı cümleyi kuruyor: verilen şey, sınama aracı.