2/74 — Taştan katı
"Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı; taş gibi, hatta daha da katı. Çünkü taşlardan öyleleri vardır ki içinden ırmaklar fışkırır; öyleleri vardır ki yarılır ve içinden su çıkar; öyleleri de vardır ki Allah korkusuyla düşer."
Bu kelime, sûrenin 45. ayetindeki huşû'nun tam karşıtıdır. Orada huşû'nun kökünün "yumuşamak" olduğunu ve Kur'an'ın bunu kuru toprak için de kullandığını görmüştük ("yeryüzünü kupkuru görürsün; su indirdiğimizde kıpırdar", Fussilet 41/39). Şimdi zıddı geliyor: yumuşamayan, su almayan, kabuk bağlamış olan.
İki ayet birlikte bir ölçü kuruyor: mesele bilginin ulaşıp ulaşmadığı değil, ulaştığı yerin onu alıp almadığıdır. Aynı su, iki toprakta iki farklı şey yapar.
Ayetin asıl gücü, benzetmeyi kurup sonra benzetilenin lehine bozmasındadır. "Taş gibi" denip bırakılsaydı, bu zaten ağır bir hüküm olurdu. Ama devam ediyor: "hatta daha da katı."
1. İçinden ırmaklar fışkıran taş — bol ve sürekli veren 2. Yarılıp su çıkaran taş — az ama veren 3. Allah korkusundan düşen taş — hiç vermeyen, ama hareket eden
Üçü de bir tepki gösteriyor. En verimsiz taş bile en azından düşüyor — yani sabit kalmıyor. Kalbin taştan katı olması buradan anlaşılıyor: taş bile bir şey yapıyor.
يَتَفَجَّرُ — kök f-c-r: yarılıp fışkırmak. Bu kök, bu tefsirde daha önce birkaç yerde geçti ve hepsinde aynı fikir vardı: kabuğun yarılıp içindekinin çıkması. Kur'an'ın verimlilik için seçtiği kelimeler ısrarla yarılma kökünden geliyor — felak (sabahın yarılması), felâh (toprağı yaran çiftçi), fecr, şakk, fatr. Kalbin katılaşması ise tam bunun tersidir: yarılmayan, açılmayan, içinden bir şey çıkmayan.
Sûrenin beşinci ayetinde kurtuluşa erenlere müflihûn — "yarıp çıkanlar" — denmişti. Yetmiş ayet sonra karşıt tablo tamamlanıyor: yarılmayan kalp.
Bu bölüm, önceki bölümün konusunu bir adım ileri taşıyor. Orada emirlerin etrafından dolaşılıyordu; burada metnin kendisine ne yapıldığı anlatılıyor.