إِنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا
Cümle, dilciler ve müfessirlerin en çok tartıştığı ifadelerdendir ve ihtilaf gizlenmemelidir. Ekâdü "neredeyse" demektir; uhfîhâ ise "gizliyorum". Birebir çevirisi: "onu neredeyse gizliyorum." Sorun şudur: kıyamet zaten gizlidir; "neredeyse gizliyorum" ne demektir?
| Okuma | Ne der |
|---|---|
| 1 | Ekâdü burada tekid içindir, "neredeyse" anlamı taşımaz: "onu gizli tutuyorum" |
| 2 | Gizliliğin son sınırı: "onu kendimden bile gizler gibi gizliyorum" — mübalağa |
| 3 | Ahfâ fiilinin ezdâddan olması: kök hem gizlemek hem açığa çıkarmak anlamına gelir; "neredeyse açığa çıkaracağım" |
Üçüncü okumanın dayanağı bir dil olgusudur: خ-ف-ي kökü, dilcilerin ezdâd (bir kelimenin zıt iki anlamı taşıması) başlığı altında saydığı köklerdendir. Bunu dilcilerin kaydettiği şekliyle aktarıyorum. Üç okuma da nakledilir; tercih dayatmıyorum.
Metinden doğrulanabilir olan şudur: gizliliğin gerekçesi ayette veriliyor. Li-tüczâ küllü nefsin bimâ tes'â — "herkes çalıştığının karşılığını görsün diye."
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı gaye cümlesidir: vaktin bilinmemesi bir eksiklik olarak değil, karşılığın adil olabilmesinin şartı olarak veriliyor. Vakti bilinen bir sınav, ölçtüğü şeyi ölçemez.
س-ع-ي kökü: hızlı yürümek, koşturmak, bir iş için çabalamak. Kelime bu sûrede üç kez geçer ve dağılımı kaydedilmeye değer:
| Ayet | İfade | Ne |
|---|---|---|
| 15 | Bimâ tes'â | İnsanın çabası |
| 20 | Fe-izâ hiye hayyetün tes'â | Yılanın hareketi |
| 66 | Ennehâ tes'â | Sihirbazların ipleri |
Aynı fiil: biri hesabın konusu, ikisi gözün gördüğü hareket. Bu, metinden doğrulanabilir bir dağılımdır.
فَتَرْدَىٰ (16) — kök ر-د-ي: yüksekten düşmek, uçuruma yuvarlanmak. Terdâ — helâk olursun; kökün somut resmi düşüştür. Aynı kök Leyl 92/11'de (izâ teraddâ) işlendi; oraya dayanıyorum.