Enbiyâ 51-54. ayetler tefsiri

21/51-54

وَلَقَدْ ءَاتَيْنَآ إِبْرَٰهِيمَ رُشْدَهُۥ مِن قَبْلُ وَكُنَّا بِهِۦ عَٰلِمِينَ · إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِۦ مَا هَٰذِهِ ٱلتَّمَاثِيلُ ٱلَّتِىٓ أَنتُمْ لَهَا عَٰكِفُونَ · قَالُوا۟ وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا لَهَا عَٰبِدِينَ · قَالَ لَقَدْ كُنتُمْ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمْ فِى ضَلَٰلٍ مُّبِينٍ

Ve lekad âteynâ İbrâhîme ruşdehû min kablü ve künnâ bihî âlimîn · İz kāle li-ebîhi ve kavmihî mâ hâzihi't-temâsîlü'lletî entüm lehâ âkifûn · Kālû vecednâ âbâenâ lehâ âbidîn · Kāle lekad küntüm entüm ve âbâüküm fî dalâlin mübîn

"Andolsun, daha önce İbrâhim'e de doğruyu bulma yeteneğini vermiştik; biz onu biliyorduk. · Hani babasına ve kavmine: 'Şu karşısında durup durduğunuz heykeller de nedir?' demişti. · 'Babalarımızı bunlara tapar bulduk' dediler. · 'Andolsun, siz de babalarınız da apaçık bir sapkınlık içindesiniz' dedi."

رُشْدَهُۥ — zamirle verilen

Ruşd — ر-ش-د kökü: doğru yolu bulma, isabet etme. Karşıtı ğayydır.

Ve dizim nüktesi kaydedilmelidir: kelime zamirle tamlanmış — ruşdehû, "onun ruşdunu". Ruşden (belirsiz) değil.

Nahivcilerin izahı: izâfet burada ona yakışan, ona özgü olan anlamını verir. Yani verilen şey genel bir yetenek değil, ona ait olan pay.

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum.

مِن قَبْلُ — "daha önce". Neyden önce olduğu üzerinde ihtilaf vardır:

Görüş	Neden önce
1	Mûsâ ve Hârûn'dan önce — bir önceki ayette onlar anıldı
2	Peygamberliğinden önce — gençliğinde
3	Bu sûrede anlatılan olaylardan önce

İhtilafı aktarıyorum, tercih dayatmıyorum.

ٱلتَّمَاثِيل — ve sûrenin kelime savaşı

Ve şimdi bu bölümün en dikkat çekici olgusuna geliyorum. Tamamen metin verisidir ve sayılabilir.

Aynı nesneler, sahne boyunca beş ayrı adla anılıyor — ve adlandırma, konuşana göre değişiyor:

Ayet	Kelime	Kim söylüyor
52	et-temâsîl — heykeller	İbrâhim
57	asnâmeküm — putlarınız	İbrâhim
58	cüzâzen — parçalar	Metin
59	bi-âlihetinâ — ilâhlarımız	Kavim
62	bi-âlihetinâ — ilâhlarımız	Kavim
66	mâ lâ yenfeuküm — size fayda vermeyen şey	İbrâhim

Ve tabloda görülen şey şudur — bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı yukarıdaki sayımdır:

İbrâhim, o nesneleri bir kez bile ilâh diye anmıyor. Kavim ise bir kez bile heykel ya da put demiyor.

Yani sahnedeki tartışma, daha ilk cümlede adlandırma üzerinden başlıyor. İbrâhim'in sorusu bir bilgi sorusu değildir: mâ hâzihi't-temâsîl — "bunlar nedir?" Soruyu sorarken cevabı zaten adla vermiş oluyor.

Temâsîl — م-ث-ل kökü, timsâlin çoğulu: bir şeyin benzeri, sureti, tasviri. Kelime, nesneyi bir şeyin kopyası olarak adlandırıyor — kendi başına bir şey olarak değil.

عَٰكِفُونَ — kök ع-ك-ف: bir şeyin başında ayrılmadan durmak, orada kalmak. İ'tikâf aynı köktendir. Ve fiilin resmi kaydedilmeye değer: ayet tapınmayı değil, başından ayrılmamayı anlatıyor. Yani eleştirilen şey, önce bir alışkanlık olarak tarif ediliyor.

وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا لَهَا عَٰبِدِينَ — ve cevap bir delil değil, bir bulgudur: vecednâ (bulduk).

Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum: kavim, tapınmayı savunmuyor — devraldığını söylüyor. Ve İbrâhim'in cevabı tam da bu noktayı hedef alıyor: lekad küntüm entüm ve âbâüküm — "siz de babalarınız da". Yani zincirin devralınan ucu da hükmün içine alınıyor.