Secde 17. ayet tefsiri

32/17

فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّآ أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ

Fe-lâ ta'lemü nefsün mâ uhfiye lehüm min kurrati a'yün, cezâen bimâ kânû ya'melûn

"Hiç kimse, yaptıklarına karşılık olarak onlar için gizlenmiş göz aydınlığını bilemez."

فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ — bilginin kapatılması

Ve burada, tarifin hemen ardından, karşılığın anlatılması yerine anlatılamazlığı bildiriliyor.

Vâkıa 56/61'de aynı hat işlendi: ve nünşieküm fî mâ lâ ta'lemûn — "sizi bilmediğiniz bir biçimde inşa ederiz". Orada kaydedilen şuydu: "Ayet burada bir tarif vermeyi reddediyor." Oraya dayanıyorum.

İki ayet yan yana konabilir ve fark kaydedilmelidir:

Yer	İfade	Neyi bilmiyor
Vâkıa 56/61	Ve nünşieküm fî mâ lâ ta'lemûn	Yeniden inşanın biçimi
Secde 32/17	Fe-lâ ta'lemü nefsün mâ uhfiye lehüm	Saklanmış karşılık

İkisi de bilgiyi kapatıyor, ama iki ayrı kapıdan: Vâkıa süreci, Secde sonucu bilinmez kılıyor.

نَفْسٌ — nekre (belirsiz) ve olumsuzluk bağlamında. Arapçada olumsuzluk içinde gelen nekre umûm (genellik) bildirir: "hiçbir nefis". Yani istisna bırakılmıyor.

أُخْفِىَ — fiil meçhul: gizleyen söylenmiyor. Kök خ-ف-ي: gizlemek, örtmek. Ğâfir (Mü'min) 40/19'da (ve mâ tuhfi's-sudûr) aynı kök işlendi — orada gizlenen şey içeride tutulandı; burada gizlenen şey karşılıktır ve gizleyen taraf değişmiş.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum, dayanağı iki ayetin aynı kökü ters yönde kullanmasıdır: Gāfir'de insan gizler ve Allah bilir; Secde'de Allah gizler ve insan bilmez. Aynı fiil, iki yönde.

قُرَّةِ أَعْيُنٍ — kök: ق-ر-ر

Terkip dizinde ilk kez burada çözümleniyor.

Kök ق-ر-ر: bir yerde durmak, yerleşmek, sabit kalmak. Karâr — yerleşilen yer; istikrâr — yerleşiklik. Ve dilciler kökün ikinci dalını da kaydeder: soğuk olmak (kurr — soğuk).

İki dal kurratü'l-ayn deyiminde birleşir ve dilciler iki izah verir:

İzah	Nasıl kuruluyor
1	Gözün durması — bakacak başka bir şey aramaz hâle gelmesi; arayışın bitmesi
2	Gözün serinlemesi — Arap dilinde sevinç yaşının serin, üzüntü yaşının sıcak sayılması

İki izah da dilcilerce nakledilir ve birbirini dışlamaz. Tercih dayatmıyorum.

Türkçede karşılığı "göz aydınlığı"dır; ama Arapçadaki resim aydınlık değil, durma ya da serinliktir. Bu farkı kaydediyorum.

Ve a'yün nekre çoğuldur — "gözler", belirsiz. Deyimin kendisi de bir belirsizlik taşıyor: neyin göz aydınlığı olduğu söylenmiyor. Cümle zaten bunu söylüyordu: lâ ta'lemü nefsün.

جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ — "yaptıklarına karşılık olarak". Fiil kânû ya'melûn — süreklilik bildiren geçmiş. Yani karşılık, tek bir işe değil, sürmüş bir yapmaya bağlanıyor.