Sâffât 45-49. ayetler

Yutâfü aleyhim bi-ke'sin min maîn · Beydâe lezzetin li'ş-şâribîn · Lâ fîhâ ğavlün ve lâ hüm anhâ yünzefûn · Ve indehüm kāsırâtu't-tarfi în · Ke-ennehünne beydun meknûn

"Çevrelerinde, akan bir kaynaktan doldurulmuş kadehler dolaştırılır; bembeyaz, içenlere lezzet veren. Ne bir sersemlik verir ne de tükenirler ondan. Yanlarında bakışlarını yalnız onlara çevirmiş, iri gözlü eşler vardır — sanki saklı yumurtalar gibi."

Kök ط-و-ف: bir şeyin çevresinde dönmek. Tavâf — çevresinde dönmek; tâife — dolaşan grup.

Fiil edilgendir: yutâfü — dolaştırılır. Kim dolaştırıyor söylenmiyor. Tûr 52/24'te bu iş açıkça bir gruba veriliyordu (ve yetûfü aleyhim ğılmânün lehüm); burada fâil gizleniyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: edilgen kip, hizmeti sahnenin dışına çıkarıyor — dikkat hizmet edene değil, edilen kişinin durumuna kalıyor.

Ke's — kadeh, içi dolu bardak. Dilcilerin kaydettiği bir ayrım vardır: ke's Arapçada yalnız içi dolu bardak için kullanılır; boş olana kadeh denir. Bu ayrımı dilcilerden nakil olarak veriyorum.

Maîn — kök م-ع-ن ya da ع-ي-ن. İki türetme nakledilir: (a) م-ع-ن kökünden, "akıp giden su"; (b) ع-ي-ن kökünden, "göze görünen, kaynağından çıkan su". Kur'an'da başka yerde de geçer: bi-mâin maîn (Mülk 67/30) ve Mülk'de işlendi.

İkisinin ortak paydası şudur ve kayda değer: su durgun değil, akıyor. Kırk beşinci ayet kaynağı, kırk altıncı ayet rengi, kırk yedinci ayet etkisini veriyor.

Beydâ — kök ب-ي-ض: beyazlık. Ve sıfat ke'se değil, dilcilerin çoğunluğuna göre ke'se ya da ma'îne ait olabilir. İ'râb ihtilafı anlamı belirgin biçimde değiştirmiyor.

Lezze — kök ل-ذ-ذ: tat almak, hoşa gitmek. Ve dizim nüktesi kayda değer: kelime sıfat değil, masdardır.

Yani ayet "lezzetli" (lezîze) demiyor, "lezzet" diyor. Arapçada bir şeye sıfat yerine masdarın kendisi verildiğinde, o şeyin sıfatı taşımakla kalmayıp sıfatın kendisi olduğu bildirilir — mübalağa yolu.

Türkçede karşılığı: "lezzetli bir içecek" değil, "içenler için bir lezzet".

Ve li'ş-şâribîn kaydı önemli: lezzet içkinin kendisinde değil, içen için olarak tanımlanıyor. Vâkıa 56/55'te sol tarafın içişi şurbe'l-hîm (kanmayan devenin içişi) diye anlatılmıştı. İki tablo aynı fiili alıp iki ayrı sonuca bağlıyor.

Ve bu iki olumsuzlama, dünyadaki içkinin iki zararını ayrı ayrı kaldırıyor.

Ğavl — kök غ-و-ل. Dilcilerin verdiği asıl anlam: farkına varılmadan helâk etmek, sinsice bozmak. Ğāle — habersizce yok etti; iğtiyâl — suikast. Aynı kökten ğūl, Arap folklorunda yolcuyu şaşırtıp helâk ettiğine inanılan bir varlığın adıdır — bu adı yalnız kelimenin kullanım alanını göstermek için anıyorum, bir inanç aktarımı olarak değil.

Buradaki anlamı üzerinde nakledilenler:

Üçü de nakledilir; kökün "sinsice bozma" anlamı üçünü de kapsar. Ayrı ayrı hüküm vermiyorum.

Yünzefûn — kök ن-ز-ف. Ve kökün asıl resmi: bir kuyunun suyunun çekilip tükenmesi. Nezefe'l-bi'r — kuyu kurudu. Nezf — kan kaybı.

Ve iki kıraat vardır ve anlamı değiştirir:

İkisi de nakledilir. İmam adı vermiyorum. İki okuyuşta da iki anlam dalı (tükenme / aklın gitmesi) ayrıca tartışılmıştır. Kesin hüküm vermiyorum.

Ama iki olumsuzlamanın yapısı kayda değer — kendi okumam olarak: birincisi (ğavl) içkiden gelen zararı, ikincisi (yünzefûn) içenden giden şeyi kaldırıyor. Biri dışarıdan içeri, biri içeriden dışarı. Yani iki yön de kapatılmış.

Kāsırâtu't-tarf terkibi Vâkıa 56/35-37'de işlendi ve orada Sâd 38/52 ile de (ve indehüm kāsırâtu't-tarfi etrâb) bağlantı kuruldu. Oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum.

Oradaki özet: قَصَرَ — kök ق-ص-ر: bir şeyi kısaltmak, sınırlamak, bir yere hapsetmek. Kasr — köşk (içine kapanılan yer); maksûra — ayrılmış bölme. Kāsırâtu't-tarf — "bakışını kısanlar", yani gözünü başkasına çevirmeyenler.

Tarf — kök ط-ر-ف: göz kapağının kenarı, bakışın ucu.

În — aynânın çoğulu, kök ع-ي-ن: iri ve güzel gözlü. Dilciler kelimenin somut kökeninin iri gözlü yaban sığırı ya da ceylan olduğunu kaydeder. Duhân 44/54 ve Tûr 52/20'de hûrun în terkibi işlendi.

Ve bu benzetme Tûr 52/24'te zaten anıldı (lü'lüün meknûn bahsinde) ve bu ayet oradan referans verilmişti. Karşılıklı bağı burada tamamlıyorum.

Meknûn — kök ك-ن-ن: örtmek, saklamak, kabın içine koymak. Kök Vâkıa 56/23'te ve 56/78'de çözümlendi. Tekrarlamıyorum.

Beyd — yumurta. Ve benzetmenin neye yapıldığı üzerinde ihtilaf vardır:

Üçü de nakledilir ve meknûn sıfatı ikinciyi öne çıkarıyor. Tercih dayatmıyorum.

Ve bir karşılaştırma kaydedilmeli — bu metin verisidir:

Aynı sıfat (meknûn), üç ayrı benzetilen. Ortak olan sıfattır: saklanmışlık.

Kendi okumam olarak kaydediyorum: inci bir değer benzetmesidir, yumurta bir dokunulmamışlık benzetmesi. İkisi de aynı sıfatla nitelenmiş, ama biri kıymete, öteki temasa bakıyor.