Sâd 31-33. ayetler

İz urida aleyhi bi'l-aşiyyi's-sâfinâtü'l-ciyâd · Fe-kāle innî ahbebtü hubbe'l-hayri an zikri rabbî hattâ tevârat bi'l-hicâb · Ruddûhâ aleyye, fe-tafika meshan bi's-sûkı ve'l-a'nâk

"Hani ona akşamüstü, bir ayağını tırnağı üzerine dikip duran soylu koşu atları sunulmuştu. Dedi ki: 'Ben, Rabbimin zikrinden(/zikrine) dolayı hayır sevgisini sevdim — nihayet perdenin arkasına gizlendi.' 'Onları bana geri getirin.' Ve bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya/vurmaya koyuldu."

Bu üç ayet, sûrenin üzerinde en çok ayrılığa düşülen yeridir. Ve yirmi birinci ayetteki kayıt burada da geçerlidir:

Klasik tefsirlerde bu sahne etrafında çok sayıda rivayet toplanmıştır ve bir kısmı Süleymân'a peygamberlere yakışmayan fiiller nispet eder. Bu tefsirde o anlatılara girilmiyor. Klasik müfessirlerin önemli bir kısmının bu rivayetleri reddettiği nakledilir.

Aşağıda yalnızca ayetlerin lafzı üzerinde durulacak, ihtilaf tablo hâlinde verilecek ve tercih dayatılmayacaktır.

İki kelimeyle tarif ediliyor ve ikisi de teknik terimlerdir.

صَافِنَات — kök ص-ف-ن. Dilciler kelimeyi çok belirgin bir duruşla tarif eder: صَفَنَ الفَرَسُ — at, üç ayağı üzerinde durup dördüncüsünü tırnağının ucuna dikti.

Bu, atçılıkta bilinen bir duruştur ve iki şey gösterir: hayvanın dinç olduğunu (yorgun at dört ayağını da basar) ve eğitimli olduğunu.

جِيَاد — tekili cevâd. Kök ج-و-د: iyi olmak, cömert olmak. Cevâd — hem cömert insan hem hızlı at. Ortak nokta: cömert olan verirken elini tutmaz, hızlı at koşarken kendini tutmaz.

Yani iki sıfat birlikte bir tek şeyi anlatıyor: bunlar sıradan atlar değil.

Bir kısım müfessir sâfinâtı "bir ayağını kaldıran" değil "sıra sıra dizilmiş" diye de anlamıştır (ص-ف-ن ile ص-ف-ف köklerinin yakınlığından). İki izah da nakledilir.

Ve bu kelime sûrede ikinci kez geçiyor. On sekizinci ayette Dâvûd'la birlikte dağların tesbih ettiği vakitti: bi'l-aşiyyi ve'l-işrâk.

Bu, doğrulanabilir bir lafız tekrarıdır. Bağı kuran ise benim ve kendi okumam olarak kaydediyorum: aynı vakit, iki peygamber, iki farklı meşguliyet. Sûre bunu ayrıca yorumlamıyor; iki sahneyi yan yana koyup bırakıyor.

Cümle üç kelimeden ötürü tartışmalıdır: ahbebtü, el-hayr, ve an.

Önce sözlük:

ٱلْخَيْر — kök خ-ي-ر: iyi olan, tercih edilen. Ve Arapçada kelimenin özel bir kullanımı vardır ve dilciler bunu kaydeder: el-hayr, at anlamında kullanılır. Bu, dilde yerleşmiş bir kullanımdır.

عَنْ — Arapçada temel olarak uzaklaşma bildirir: "…den". Ama başka işlerde de kullanılır.

Şimdi ihtilaf tablosu:

Birinci ve üçüncü okuma bir kusurun itirafı olarak anlar; ikinci okuma bir gerekçelendirme olarak.

Tercih dayatmıyorum. Şu kadarı kaydedilebilir ve lafza dayanır: cümlede bir pişmanlık ya da bağışlanma dileği bildiren tek kelime yoktur. Otuz dördüncü ayette sümme enâb (sonra döndü) gelecek, ama o cümle ayrı bir olayın (kürsî ve ceset) ardındadır.

Ve ahbebtü hubbe — masdarın fiille birlikte gelmesi Arapçada te'kîd bildirir: "sevdim, hem de bir sevmek."

تَوَارَتْ — kök و-ر-ي: örtmek, gizlemek. VI. bâb (tefâul): kendini gizlemek, arkasına geçmek.

حِجَاب — kök ح-ج-ب: perde, engel; arada duran şey. Fussilet 41/5'te bu kelime işlendi (karşı tarafın ve min beyninâ ve beynike hicâb demesi).

Ve fiilin öznesi ayette söylenmiyor. Bu, ihtilafın kaynağıdır:

Tercih dayatmıyorum. İki okuma, sonraki ayeti farklı anlamlandırır: birincide "geri getirin" denen şey atlar olur ve olay güneşin batmasından sonra geçer; ikincide atlar uzaklaşmış ve geri çağrılmıştır.

Ve bu, sûrenin en tartışmalı yarım cümlesidir.

طَفِقَ — Arapçada "başlamak, bir işe koyulmak" bildiren fiillerdendir (efâlü'ş-şurû'). Ardından gelen kelime, başlanan işi bildirir.

مَسْح — kök م-س-ح. Ve kökün asıl anlamı: bir şeyin üzerinden el geçirmek, sıvazlamak, silmek. Abdestte başa mesh etmek bu köktendir (Mâide 5/6).

Ve dilciler kökün ikinci bir kullanımını da kaydeder: mesehahû bi's-seyf — kılıçla vurdu, kesti. Bu kullanım, kılıcın hedef üzerinden geçmesi resminden çıkarılmıştır.

Şimdi ihtilaf tablosu:

Bu ihtilafta kesinlikle tercih dayatmıyorum ve gerekçemi açıkça yazıyorum: ayetin lafzı üç okumaya da elverişlidir ve hiçbirini dışlayan bir karîne içermiyor.

Şu kadarı kaydedilebilir:

• Kökün asıl ve yaygın anlamı birinci görüşü destekler. İkinci anlam mecazîdir ve daha az kullanılır.
• İkinci görüşü destekleyen karîne, kesilen uzuvların adlandırılmasıdır (sûk — bacaklar; a'nâk — boyunlar).
• Birinci görüşü destekleyen karîne, ruddûhâ aleyye (bana geri getirin) emridir: geri getirtmek, bir yakınlaşma fiilidir.

Ve klasik tefsirlerde ikinci görüş etrafında toplanan ayrıntılı anlatılara girmiyorum; bu anlatıların kaynağının rivayet olduğu ve müfessirler arasında tartışıldığı nakledilir.

سُوق — tekili sâk: baldır, bacak. أَعْنَاق — tekili unuk: boyun.

Bir gözlem olarak kaydediyorum: iki uzuv, atın iki temel niteliğinin bulunduğu yerdir — bacak koşuyu, boyun duruşu taşır. Otuz birinci ayetteki iki sıfat (sâfinât — duruş, ciyâd — koşu) tam olarak bu iki uzva karşılık gelir. Bu bir lafız denkliğidir; ne anlama geldiğine dair bir hüküm kurmuyorum.