Sâd 34-35. ayetler

Ve lekad fetennâ Süleymâne ve elkaynâ alâ kürsiyyihî ceseden sümme enâb · Kāle rabbi'ğfir lî ve heb lî mülken lâ yenbeğî li-ehadin min ba'dî, inneke ente'l-Vehhâb

"Andolsun, Süleymân'ı da sınadık ve tahtının üzerine bir ceset bıraktık; sonra o döndü. Dedi ki: 'Rabbim! Beni bağışla ve bana, benden sonra kimseye yaraşmayacak bir mülk ver. Şüphesiz sen, çok verensin.'"

ف-ت-ن kökü yirmi dördüncü ayette Dâvûd için kullanılmıştı ve orada işlendi: altını ateşe sokup saf olanı ayırmak.

Ve iki cümle karşılaştırılmalıdır:

Bu, doğrulanabilir bir dizim farkıdır ve kendi okumam olarak kaydediyorum: Dâvûd kıssasında sınamayı fark eden Dâvûd'dur; Süleymân kıssasında sınamayı okura bildiren metnin kendisidir. İki anlatım, aynı olayı iki ayrı yerden veriyor.

Bu cümlenin ne anlattığı hakkında kesin bilgi yoktur ve bunu açıkça yazıyorum.

Klasik tefsirlerde bu yarım ayet için çok sayıda izah nakledilir. Bu izahların:

• ortak bir dayanağı yoktur;
• büyük kısmı rivayete dayanır ve rivayetlerin sıhhati tartışmalıdır;
• bir kısmı, kaynağı İsrâiliyat kabul edilen anlatılara gider.

Bu tefsirde o izahların ayrıntısına girilmiyor ve aralarında bir tercih yapılmıyor. Kāf 50/1'de "Kāf dağı" izahı için düşülen kayıt burada da geçerlidir: aktarmak ile benimsemek ayrı şeylerdir, ve dayanağı olmayan bir izah aktarılırken bile ayrıntılandırılmaz.

Lafzın söylediği ile sınırlı kalıyorum:

كُرْسِىّ — kök ك-ر-س: bir şeyi üst üste yığıp sağlamlaştırmak; ve buradan taht, oturulan yer. Kelimenin kökünde bir sabitlik ve üst üste yığılmışlık vardır.

جَسَد — kök ج-س-د: cisim, gövde. Ve kelimenin ayırıcı yanı dilcilerce kaydedilir: ceset, ruhu olmayan gövdedir. Canlı beden için cism ya da bedeni kullanılır; ceset, cansız ya da hareketsiz olanı bildirir. Kur'an bu kelimeyi buzağı heykeli için de kullanır (A'râf 7/148; Tâhâ 20/88 — iclen ceseden lehû huvâr).

أَلْقَيْنَا — kök ل-ق-ي. Kāf'de bu kökün Kāf sûresindeki dört ayrı işi tablolanmıştı. IV. bâb: atmak, bırakmak.

ثُمَّ أَنَابَ — sümme burada sıra ve aralık bildirir: "sonra". Ve fiil, yirmi dördüncü ayette Dâvûd için kullanılan fiilin aynısıdır: enâb.

Aynı kelime, iki kıssanın da düğüm noktasında. Bu, metinden doğrulanabilir bir tekrardır.

Dua iki istekten oluşuyor ve sırası kaydedilmelidir:

Bağışlanma önce geliyor.

Ve Dâvûd kıssasıyla karşılaştırma yapılabilir:

Aynı kök (غ-ف-ر) iki kıssada da düğüm noktasındadır. Ve kök sûrede bir kez daha, altmış altıncı ayette bir isim olarak gelecek: el-Azîzü'l-Ğaffâr.

Bu cümle dikkatli okunmayı gerektiriyor, çünkü ilk bakışta bir ayrıcalık talebi gibi görünür.

لَا يَنۢبَغِى — kök ب-غ-ي. Ve bu, sûrenin yirmi ikinci ve yirmi dördüncü ayetlerinde geçen kökün aynısıdır (beğâ, le-yebğî — haksızlık etmek).

VII. bâb (infiâl): inbeğâ — uygun düşmek, yaraşmak, elverişli olmak. Ve olumsuzuyla: lâ yenbeğî — yaraşmaz, uygun düşmez.

Kökün iki dalı arasındaki ilişki kaydedilmelidir:

Yani aynı kök, birinde "yersiz istemek", ötekinde "yerinde olmak" bildiriyor. Ortak nokta bir uygunluk ölçüsüdür: beğy, ölçünün dışına çıkarak istemektir; inbiğâ, ölçünün içinde olmaktır.

Ve bu, sûre içinde doğrulanabilir bir örgüdür:

Aynı kök, üç geçişte iki zıt yönde.

Şimdi duanın anlamına geliyorum ve ihtilafı kaydediyorum:

Tercih dayatmıyorum.

Ama bir gözlem kaydedilebilir ve lafza dayanır: duanın ilk isteği bağışlanmadır ve son cümlesi inneke ente'l-Vehhâbtır. Yani istek, iki taraftan da bir kayıtla çevrilmiş: önünde bir af dileği, arkasında verenin adı.

Ve bu kayıt, sûrenin dokuzuncu ayetiyle birleşiyor: orada karşı tarafa "rahmet hazineleri sizin yanınızda mı?" diye sorulmuştu. Burada bir peygamber, hazinenin yanında olmadığını bilerek istiyor.

Kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin aynı ismi kullanmasıdır: dokuzuncu ayetteki soru bir yetki sorusuydu. Otuz beşinci ayetteki dua, o soruya bir peygamberin verdiği cevaptır: yetki bende değil, sendedir — bu yüzden istiyorum.

İstemek ile sahiplenmek arasındaki fark, bu iki ayet arasında duruyor.