وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَآءُ ٱللَّهِ إِلَى ٱلنَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ · حَتَّىٰٓ إِذَا مَا جَآءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَٰرُهُمْ وَجُلُودُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ · وَقَالُوا۟ لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدتُّمْ عَلَيْنَا قَالُوٓا۟ أَنطَقَنَا ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنطَقَ كُلَّ شَىْءٍ
"Allah'ın düşmanlarının ateşe toplanacağı gün, hepsi bir arada tutulur. Oraya vardıklarında kulakları, gözleri ve derileri, yaptıkları hakkında aleyhlerine şahitlik eder. Derilerine: 'Niçin aleyhimize şahitlik ettiniz?' derler. Onlar da: 'Her şeyi konuşturan Allah bizi konuşturdu' derler."
Câsiye 45/23'te ve Ahkāf 46/26'da kulak-göz-kalp üçlüsü işlenmişti. Burada üçüncü sırada kalp değil cild (deri) var.
Bu fark kaydedilmeye değer ve kendi okumam olarak veriyorum: kalp içeridedir ve kişinin kendisiyle özdeştir; deri ise sınırdır — bedenin dış yüzü, dünyayla temas eden yer. Şahitlik sahnesinde dışarıyla temas eden organ seçiliyor. Nitekim itiraz da derilere yöneltiliyor: lime şehidtüm aleynâ.
أَنطَقَنَا ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنطَقَ كُلَّ شَىْءٍ — cevap, şahitliği organların kendi kararı olmaktan çıkarıyor.
Câsiye 45/29'da kitabın yentıku (konuşuyor) fiiliyle anıldığını işlemiştim — orada belge konuşuyordu, burada beden. Aynı kök (ن-ط-ق), iki sûrede iki ayrı şahit.
Câsiye'nin bütün ekseninin bu kelime olduğunu orada tablolamıştım (45/24 in hüm illâ yezunnûn, 45/32 in nezunnü illâ zannâ). Burada aynı kelime bir adım öteye götürülüyor: zan yalnız bilgi eksikliği değil, helâk sebebi olarak anılıyor.
أَرْدَىٰ — kök ر-د-ي: yüksekten düşmek, yuvarlanıp helâk olmak. Merdâ — uçurum. Kelimenin somut resmi, zannın nereye götürdüğünü taşıyor.
Ve zannın içeriği bir önceki ayette veriliyor: ve lâkin zanentüm ennallâhe lâ ya'lemü kesîran mimmâ ta'melûn — "Allah'ın, yaptıklarınızın çoğunu bilmediğini sandınız." Yani zan, varlık hakkında değil, bilinip bilinmediği hakkında.
Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum: sûre, kusurun kaynağını inkârdan önceye taşıyor — görülmediğini sanmaya. Ve bir sonraki cümle bunu açıkça söylüyor: ve mâ küntüm testetirûne en yeşhede aleyküm sem'uküm — "kendinizi gizlemiyordunuz"; yani gizlenme ihtiyacı bile duymamışlardı.