Zuhruf 36-37. ayetler

Ve men ya'şü an zikri'r-rahmâni nukayyıd lehû şeytânen fe-hüve lehû karîn · Ve innehüm le-yasuddûnehüm ani's-sebîli ve yahsebûne ennehüm mühtedûn

"Kim Rahmân'ın hatırlatmasına karşı gözünü kısarsa, ona bir şeytanı musallat ederiz de o, onun ayrılmaz eşlikçisi olur. Onlar bunları yoldan çevirirler; bunlar ise kendilerini doğru yolda sanırlar."

Kök Nâziât'de aşiyye (akşam) olarak geçmişti; oraya dayanıyorum. Buraya kökün göze bakan dalını açıyorum, çünkü bu ayette işleyen odur.

Kökün somut anlamı: gözün zayıflaması, alacakaranlıkta iyi görememek.

• عَشَا / عَشِيَ — gözü zayıfladı; özellikle gece ya da alacakaranlıkta görememek.
• الأَعْشَى — gece körü; gündüz gören, akşam göremeyen kimse. (Meşhur Arap şairi el-A'şâ'nın lakabı buradan gelir; bu, dilcilerde sık anılan bir örnektir.)
• عِشَاء — yatsı; ışığın büsbütün çekildiği vakit.
• عَشَاء — akşam yemeği.

Ve kökün ikinci bir dalı vardır ve bu ayette önemlidir: aşâ ilâ'n-nâr — ateşe doğru, gözünü kısarak gitti. Yani zayıf gören kişinin bir ışığa doğru yönelmesi.

Şimdi fiilin bu ayetteki kuruluşu:

Ya'şü an zikri'r-rahmân — an harf-i cerri ile geliyor.

Bu, iki okumaya yol açıyor ve müfessirler ayrılır:

Birinci okuma a'rada an (yüz çevirdi) ile eş anlamlı sayar. İkincisi kökün göz anlamını korur.

Tercih dayatmıyorum. Ama kökün somut çekirdeği ikinci okumayı destekliyor ve bunu kendi okumam olarak kaydediyorum:

Ayet "kör olan" demiyor. A'mâ (kör) kelimesi kırkıncı ayette ayrıca gelecek: ev tehdi'l-umy. Burada seçilen kelime, gören ama seçemeyen göz için kullanılan kelimedir.

Fark şudur ve önemlidir: kör olan bir şey görmez. A'şâ olan görür — ama bulanık görür, ve gördüğünü yanlış tanır.

Ve ayetin devamı tam olarak bunu söylüyor: ve yahsebûne ennehüm mühtedûn — "kendilerini doğru yolda sanıyorlar."

Yani otuz altıncı ayetteki göz kusuru ile otuz yedinci ayetteki sanı arasında doğrudan bir bağ var: bulanık gören kişi, görmediğini bilmez; gördüğünü sanır.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı iki ayetin arka arkaya gelmesidir.

Kökün somut anlamı dilcilerde yumurtadan gelir: kayd — yumurtanın kabuğu. Tekayyada'l-baydu — yumurta kırıldı, kabuğu ayrıldı.

Ve kökün ikinci dalı: bir şeyi bir şeyin yerine koymak, takas etmek, denk getirmek. Kâyadahû — onunla değiş tokuş yaptı. Kayyada lehû — ona bir şeyi denk getirdi, musallat etti, başına sardı.

Dilciler iki dal arasındaki bağı şöyle kurar: yumurta kabuğu içindekine tam oturur; mukāyaza da bir şeyin bir şeye tam denk gelmesidir. Bu izahı nakledildiği şekliyle aktarıyorum.

Kelimenin bu ayetteki anlamı: birini birine tam oturacak biçimde hazırlamak, denk getirmek.

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum ve dayanağı kökün "denklik" çekirdeğidir: ayet rastgele bir musallat olmadan söz etmiyor. Kelime, ölçülü bir eşleştirme bildiriyor.

Ve bu, sûrenin ölçü meselesiyle ilişkilidir — ve on üçüncü ayetteki mukrinîn (denk olmak) ile aynı alandan geliyor. İki kelime farklı köklerdendir (ق-ي-ض / ق-ر-ن) ve aralarında iştikak bağı kurmuyorum; kaydettiğim şey, ikisinin de "denk gelme" anlamı taşımasıdır.

Kök Kāf 50/23 ve 50/27'de ayrıntılı işlendi; oraya dayanıyorum ve tekrarlamıyorum. Orada kaydedilen: "Somut anlamı: iki şeyi birbirine bağlamak, eşlemek. Karn — boynuz; ve nesil."

Kāf'ta karîn iki kez geçiyordu ve orada da bir tartışma sahnesi vardı (kāle karînühû rabbenâ mâ etğaytühû, 50/27).

Zuhruf'a özgü olan şudur ve kaydedilmelidir: burada eşlikçinin nasıl geldiği anlatılıyor.

Ve şart cümlesinin yapısı kaydedilmelidir:

Şart: men ya'şü an zikri'r-rahmân — insanın fiili Cevap: nukayyıd lehû şeytânen — sonuç

Yani sıra bellidir: önce gözün kısılması, sonra eşlikçinin gelmesi. Bunu bir dizim gözlemi olarak kaydediyorum; ayetin kurduğu sıra budur.

ح-س-ب kökü: saymak, hesaplamak; ve buradan sanmak (zihinde bir hesap yapmak).

Kökün iki dalı arasındaki bağ kaydedilmeye değer: hesap ve sanı aynı kökten. Dilciler bunu şöyle açıklar: sanmak, eldeki verilerle bir hesap yapmaktır — ama eksik veriyle.

Ve mühtedûn kelimesi sûrede üçüncü kez geliyor. Yukarıda (43/22 bahsinde) kurulan üç aşamalı örüntü burada tamamlanıyor:

Dört geçiş, tek kök. Bu doğrulanabilir bir metin verisidir.