Mâide 57-63. ayetler

"Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden dininizi alay ve oyun konusu edinenleri ve inkârcıları veli edinmeyin."

Bu ayet, elli birinci ayetin nasıl okunacağını metnin kendi içinde gösteriyor.

Ellezîne'ttehazû dîneküm hüzüven ve leiben min ellezîne ûtü'l-kitâbe min kabliküm.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı harf-i cerdir: min burada teb'îz (bir bütünün bir kısmını ayırma) içindir — "kendilerine kitap verilenlerden olan", yani o topluluğun tamamı değil, içlerinden şu vasfı taşıyanlar.

Ve yasağın konusu bir mensubiyet değil, bir davranıştır: ittehazû dîneküm hüzüven ve leibâ.

Aynı min kullanımı Tevbe 9/97-99'da (ve mine'l-a'râbi men…) işlendi ve orada da toptan hükmü engelleyen öğe olarak kaydedildi.

وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ ٱتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا (58) — ve somut örnek veriliyor: ezana karşı tavır. Zâlike bi-ennehüm kavmün lâ ya'kılûn — gerekçe akıl yürütmemeye bağlanıyor.

ن-ق-م kökü: bir şeyi çirkin bulup ona karşı tavır almak, hıncını çıkarmak.

Ve sorunun kuruluşu kaydedilmeye değer: hel tenkımûne minnâ illâ en âmennâ… — "bize karşı tavrınızın sebebi, bizim iman etmiş olmamızdan başka bir şey mi?"

Bunu bir gözlem olarak kaydediyorum: cümle, itiraz edilen şeyin listesini veriyor ve listede öncekilere iman da var (ve mâ ünzile min kabl). Yani ayrılık noktası olarak gösterilen şey, bir birleşme noktası olarak sunuluyor.

Ayette geçen ifadelerin (el-kıredete ve'l-hanâzîr) neye işaret ettiği üzerine Bakara 2/65 ve A'râf 7/166'da işlenen tartışma vardır — gerçek bir dönüşüm mü, yoksa mecaz mı olduğu klasik tefsirde tartışılmıştır. Tercih yapılmıyor.

STYLE gereği burada açıkça kaydedilir: bu ifadeler bir topluluğun tamamı hakkında bir nitelik değildir. Ayetin kendisi ve ceale minhüm diyor — yine min, yine teb'îz. Ve fiiller geçmiş zamandır: belirli bir olay anlatılıyor.

Bu tefsirde hiçbir topluluk hakkında bu ayetle sıfat kurulmuyor — ve bu kayıt, ayetin kendi harfinden çıkmaktadır.

Ve yine kayıt: kesîran minhüm — "onlardan çoğunu". Tamamı değil.

Bunu kendi okumam olarak kaydediyorum ve dayanağı cümlenin öznesidir: son ayet, kınamayı yapanlardan alıp engellemeyenlere çeviriyor — ve engellemesi beklenenler, aynı topluluğun âlimleridir (er-rabbâniyyûn ve'l-ahbâr, 44. ayette Tevrat'ı emanet edilen sıfatıyla anılan iki grup).

Ve iki ayetin kapanışları arasındaki tek harflik fark kaydedilmelidir:

Sun' (ص-ن-ع) kökü, amelden farklı olarak ustalıkla, düzenli olarak yapmayı bildirir. Dilciler bu farkı kaydeder.

Bunu bir dil gözlemi olarak kaydediyorum ve bağlayıcı değildir: kötülüğü işleyen için amel, ona ses çıkarmayan için sun' kullanılıyor — susmak, bir kez yapılan bir iş değil, sürdürülen bir düzendir.