Bürûc 12. ayet

İnne batşe Rabbike le-şedîd "Şüphesiz Rabbinin yakalaması çok şiddetlidir."

Kök: ب-ط-ش. Ve bu kelimenin tercümesi zordur, çünkü Türkçede tek kelimelik karşılığı yoktur.

Batş: bir şeyi şiddetle ve sertçe kavramak, üzerine atılıp yakalamak. Kelime elin hareketini anlatır — pençeleme, kapma, tutup bırakmamak.

Dilcilerin verdiği tarif: el-ahzü bi-şiddeh — şiddetle almak. Bâtış — sert kavrayan.

Kelimenin taşıdığı üç öğe:

1. Ani olma — yavaş bir kuşatma değil, bir hamle. 2. Sertlik — nazik değil. 3. Bırakmama — kavrandıktan sonra kurtuluş yok.

Kökün en dikkat çekici kullanımı, zalimler için olanıdır:

وَإِذَا بَطَشْتُم بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ "Ve yakaladığınızda, zorbalar gibi yakalıyorsunuz." (Şuarâ 26/130)

Bu cümleyi Hûd, kendi kavmine söylüyor. Yani batş, Kur'an'da zalimlerin fiili olarak da geçiyor.

Diğer geçişler:

• "O gün, en büyük yakalayışla yakalarız" (Duhân 44/16).
• "Onlardan daha güçlü olanları (eşedde minhüm batşen) helâk ettik" (Zuhruf 43/8).
• "Yakalayışımız nasılmış!" (Kamer 54/36 bağlamı).

Şimdi Şuarâ 26/130 ile Bürûc 85/12'yi yan yana koyun:

Aynı kelime, iki taraf. Sûrenin anlattığı topluluk batş sahibiydi: insanları kavradı, hendeğe attı. Ayet, aynı kelimeyi Allah için kullanıyor.

Bu, sûrenin dördüncü ve onuncu ayetlerinde gördüğümüz yöntemin devamıdır: hüküm, suçun diliyle bildiriliyor. Öldürenlere kutile, yakanlara harîk, kavrayanlara batş.

Fîl sûresi bölümünde bu hitap üzerinde durulmuştu; oradaki tespit şuydu: rabbüke ifadesi, erken Mekke sûrelerinde Peygamber'e destek verilen yerlerde yoğunlaşır ve bir güven cümlesi kurar.

Burada aynı işlevdedir ve daha da yerindedir. Sûre bir zulüm anlatıyor ve zulmün karşısında hiçbir dünyevî güç yok. Cümle "Allah'ın yakalaması şiddetlidir" demiyor; "senin Rabbinin" diyor.

Yani hitap edilen kişiye — o sırada Mekke'de güçsüz olan Peygamber'e — ait bir ilişki üzerinden konuşuluyor.

Cümlede iki pekiştirme öğesi var: baştaki إِنَّ ve haberin başındaki لَـ (lâm-ı müzahlaka).

Arapçada bu ikisinin birlikte gelmesi, cümleyi en üst kesinlik derecesine çıkarır ve genellikle inkâr eden bir muhataba karşı kullanılır.

Ve bu, üçüncü ayetteki yeminlerin cevabı olduğu görüşünü destekleyen gramer verisidir: yemin cevapları tam olarak bu kalıpla gelir.