2/106 — Nesih
"Bir ayetin hükmünü kaldırır veya unutturursak, ondan daha hayırlısını ya da benzerini getiririz. Bilmez misin ki Allah her şeye kadirdir?"
نَسَخَ — kök n-s-h: bir şeyi gidermek, silmek; ve aynı zamanda kopyalamak, aktarmak (nüsha, istinsah buradan gelir). İki anlam bir arada ilginçtir: hem kaldırmak hem aktarmak. Kaldırılan şey yok olmuyor, yerine bir başkası geçiyor.
Nesih kelimesinin ne kadar geniş anlaşılacağı, tefsir tarihinin en çok abartılmış meselelerinden biridir.
Erken dönemde "nesih" sözcüğü çok geniş kullanılmıştır: bir ayetin başka bir ayetle tahsis edilmesi (kapsamının daraltılması), kayıtlanması, ya da genel bir ilkenin özel bir hükümle sınırlanması da "nesih" diye adlandırılmıştır. Bu geniş kullanım yüzünden, bazı eski listelerde yüzlerce "neshedilmiş ayet" sayılmıştır.
Sonraki âlimler kavramı daralttıkça bu sayılar hızla düşmüştür. Terimi teknik anlamıyla — bir hükmün tamamen kaldırılıp yerine başkasının konması — kullanan âlimlerin vardığı sayılar çok azdır; bazıları yirmiden aza, bazıları bir elin parmaklarına indirmiştir.
Bu tefsirde benimsenen tutum: nesih iddiası, ancak iki ayetin gerçekten uzlaştırılamaz olduğu ve aralarında zaman sırası kurulabildiği durumlarda ileri sürülebilir. İki ayet uzlaştırılabiliyorsa, uzlaştırmak nesih iddia etmeye tercih edilir. Bu, sûrenin 62. ayetinde nesih iddiasını değerlendirirken de dayandığım ölçüdür.
Ayet, hüküm değişikliğini keyfî bir müdahale olarak sunmuyor; bir kayıt koyuyor: "ondan daha hayırlısını ya da benzerini getiririz." Yani değişim her zaman eşit ya da daha iyi olana doğrudur.
Bunun altında yatan ilke, sûrenin başka yerlerinde de görünen bir ilkedir: hüküm, muhatabın taşıyabileceğine göre ayarlanır. İçkinin aşamalı yasaklanması, savaş izninin aşamalı verilmesi hep bu mantıkla açıklanır. Bir doktorun tedavi boyunca dozu değiştirmesi hastalığın değil, sürecin gereğidir.